Metabolizm i cukrzyca
Cztery badania oceniające gospodarkę cukrową i insulinową — od prostego pomiaru glukozy po parametry pokazujące, jak organizm radzi sobie z cukrem w dłuższej perspektywie. Podstawa diagnostyki i monitorowania cukrzycy oraz insulinooporności.
Co obejmuje metabolizm i cukrzyca
Kliknij badanie, aby zobaczyć zakres referencyjny, jednostki i krótkie wyjaśnienie, co dany parametr mówi o organizmie.
Stężenie cukru we krwi żylnej oznaczane po co najmniej 8 godzinach bez jedzenia. Podstawowe badanie w wykrywaniu cukrzycy i stanu przedcukrzycowego; wynik poza normą zwykle się powtarza albo uzupełnia krzywą cukrową lub HbA1c.
Pełny opis badania →Pokazuje średni poziom glukozy z około 3 ostatnich miesięcy, z największą wagą ostatnich tygodni. Nie wymaga bycia na czczo; służy do rozpoznawania cukrzycy i stanu przedcukrzycowego oraz do oceny leczenia.
Pełny opis badania →Hormon trzustki, który pozwala komórkom pobierać glukozę z krwi. Oznaczany na czczo i oceniany razem z glukozą, np. we wskaźniku HOMA-IR; normy zależą od laboratorium i metody.
Pełny opis badania →Powstaje w trzustce razem z insuliną, w równych ilościach, ale utrzymuje się we krwi dłużej i nie zawierają go preparaty insuliny. Pozwala ocenić, ile insuliny organizm wytwarza sam — także u osób leczonych insuliną.
Pełny opis badania →Doustny test obciążenia glukozą: pomiar glukozy na czczo oraz 60 i 120 minut po wypiciu 75 g glukozy. Wykrywa cukrzycę, stan przedcukrzycowy i cukrzycę ciążową, w ciąży z niższymi progami.
Pełny opis badania →Pomiar insuliny na czczo oraz 60 i 120 minut po wypiciu 75 g glukozy, zwykle razem z krzywą cukrową. Normę ustalono tylko na czczo; wartości po obciążeniu lekarz ocenia razem z glukozą.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| Na czczo (LUX MED Lublin) | 2,6–24,9 | µIU/ml |
| Na czczo (inne laboratoria, np. wg diag.pl) | 3–17 | µIU/ml |
| Po 60 i 120 min | brak ustalonej normy |
Glikowane białka osocza, głównie albumina, odzwierciedlające średni poziom glukozy z ostatnich 2–3 tygodni. Służy do kontroli leczenia cukrzycy, gdy HbA1c jest niewiarygodna; nie służy do jej rozpoznawania.
Pełny opis badania →Liczba wyliczana z glukozy i insuliny na czczo z jednego pobrania: glukoza (mg/dl) × insulina (µIU/ml) / 405. Wynik powyżej 2,5 może sugerować insulinooporność, ale sam jej nie rozpoznaje.
Pełny opis badania →Produkt beztlenowego rozkładu glukozy, oznaczany głównie przy podejrzeniu sepsy, wstrząsu lub kwasicy mleczanowej. Wynik łagodnie podwyższony często wynika z wysiłku albo ucisku stazy przy pobraniu.
Pełny opis badania →Główne ciało ketonowe, wytwarzane w wątrobie z tłuszczu przy braku glukozy lub insuliny. Oznacza się je głównie przy podejrzeniu kwasicy ketonowej w cukrzycy; wynik od 3,0 mmol/l przemawia za kwasicą. Post, dieta keto i wysiłek też go podnoszą.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| Samokontrola w cukrzycy — prawidłowy (NHS) | < 0,6 | mmol/l |
| Lekko podwyższony (NHS) | 0,6–1,5 | mmol/l |
| Ryzyko kwasicy ketonowej (NHS) | 1,6–3,0 | mmol/l |
| Możliwa kwasica ketonowa (NHS, ADA 2024) | > 3,0 | mmol/l |
| Ciała ketonowe w surowicy, dorośli (mp.pl) | < 0,22 | mmol/l |
Autoprzeciwciała przeciw enzymowi GAD65 z komórek beta trzustki. Dodatni wynik wskazuje na autoimmunologiczne podłoże cukrzycy typu 1 lub LADA; ujemny jej nie wyklucza. Prawidłowy wynik jest ujemny, a próg zależy od laboratorium.
Pełny opis badania →Autoprzeciwciała przeciw fosfatazie tyrozynowej IA2 z komórek beta trzustki. Dodatni wynik wskazuje na autoimmunologiczne podłoże cukrzycy typu 1 lub LADA; ujemny jej nie wyklucza, bo przeciwciała ma tylko część chorych.
Pełny opis badania →Autoprzeciwciała przeciw własnej insulinie — u dzieci najwcześniejszy marker autoimmunizacji prowadzącej do cukrzycy typu 1. Prawidłowy wynik jest ujemny; próg zależy od laboratorium. Oznacza się je przed rozpoczęciem leczenia insuliną.
Pełny opis badania →Jak czytać pasek zakresu
Wartości liczbowe pokazane przy każdym badaniu to przykładowe wyniki, umieszczone na pasku wyłącznie, by pokazać jak odczytać strefę. Glukoza i insulina wymagają rzetelnego bycia na czczo — nawet niewielki posiłek potrafi wyraźnie zawyżyć wynik.