Morfologia i krew
Podstawowy zestaw badań opisujący skład krwi: czerwone i białe krwinki, płytki krwi oraz gospodarkę żelazem. To najczęściej zlecany panel — punkt wyjścia przy rutynowej kontroli, podejrzeniu anemii, infekcji czy zmęczeniu.
Co obejmuje morfologia i krew
Kliknij badanie, aby zobaczyć zakres referencyjny, jednostki i krótkie wyjaśnienie, co dany parametr mówi o organizmie.
Podstawowe badanie liczące i opisujące krwinki czerwone, białe oraz płytki krwi; rozmaz dzieli krwinki białe na pięć rodzajów. Zlecane przy rutynowej kontroli, infekcji, zmęczeniu czy podejrzeniu anemii.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| WBC (leukocyty) | 4,0–10,0 | x10³/µl |
| RBC (erytrocyty) | ♀ 4,0–5,4 · ♂ 4,5–6,0 | x10⁶/µl |
| HGB (hemoglobina) | ♀ 12–16 · ♂ 13–18 | g/dl |
| HCT (hematokryt) | ♀ 37–47 · ♂ 40–51 | % |
| PLT (płytki krwi) | 150–400 | x10³/µl |
| MCV | 80–95 | fl |
| MCH | 27–32 | pg |
| MCHC | 32–36 | g/dl |
Ilość żelaza krążącego we krwi, związanego głównie z transferyną. Waha się w ciągu doby i po posiłkach, dlatego ocenia się je razem z ferrytyną i wysyceniem transferyny.
Pełny opis badania →Białko magazynujące żelazo — najlepszy wskaźnik jego zapasów. Niski wynik potwierdza niedobór żelaza; wysoki częściej oznacza stan zapalny, chorobę wątroby lub zespół metaboliczny niż nadmiar żelaza.
Pełny opis badania →Odsetek młodych krwinek czerwonych we krwi — pokazuje, jak intensywnie szpik kostny wytwarza nowe erytrocyty. Pomaga odróżnić anemię z utraty lub rozpadu krwinek od anemii z ich zbyt małej produkcji.
Pełny opis badania →Białko z wątroby, które przenosi żelazo we krwi; TIBC to ilość żelaza, jaką może ono związać. Rośnie przy niedoborze żelaza, a spada m.in. w przewlekłych stanach zapalnych i chorobach wątroby.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| Transferyna | 2,0–4,0 | g/l |
| TIBC (całkowita zdolność wiązania żelaza) | 250–450 | µg/dl |
| Wysycenie transferyny (TSAT) | 15–45 | % |
Określa grupę krwi w układzie AB0 (A, B, AB, 0) oraz antygen D, czyli czynnik Rh. Grupa nie zmienia się przez życie; do karty grupy krwi, uznawanej przy transfuzji, laboratorium wykonuje dwa niezależne oznaczenia.
Pełny opis badania →Hormon wytwarzany głównie przez nerki, który pobudza szpik kostny do produkcji krwinek czerwonych. Oznaczany przy niejasnej anemii i nadkrwistości — wynik ocenia się zawsze razem z hemoglobiną.
Pełny opis badania →Białko z wątroby wiążące hemoglobinę uwolnioną z rozpadających się krwinek czerwonych. Niski poziom sugeruje hemolizę, ale też chorobę wątroby; jako białko ostrej fazy rośnie w stanach zapalnych.
Pełny opis badania →Białko krwinek czerwonych, które przenosi tlen z płuc do tkanek; oznaczane w morfologii krwi. Niski wynik oznacza niedokrwistość (anemię), a podwyższony najczęściej odwodnienie, rzadziej m.in. palenie tytoniu, chorobę płuc lub czerwienicę.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| kobiety | 12–16 | g/dl |
| mężczyźni | 13–16,5 | g/dl |
| kobiety w ciąży | 11–14 | g/dl |
| kobiety w połogu | 10–14 | g/dl |
Liczba krwinek czerwonych w mikrolitrze krwi — jeden z podstawowych parametrów morfologii. Czytana razem z hemoglobiną i hematokrytem pomaga wykryć niedokrwistość, odwodnienie i erytrocytozę.
Pełny opis badania →Procentowy udział krwinek czerwonych w całkowitej objętości krwi, oznaczany w morfologii. Niski wynik wskazuje zwykle na niedokrwistość lub przewodnienie, wysoki — najczęściej na odwodnienie, rzadziej na nadkrwistość.
Pełny opis badania →Średnia objętość krwinki czerwonej, podawana w morfologii krwi. Niskie MCV najczęściej wskazuje na niedobór żelaza, a wysokie m.in. na niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego, chorobę wątroby albo alkohol.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| mikrocytoza | < 80 | fl |
| normocytoza | 80–100 | fl |
| makrocytoza | > 100 | fl |
Wskaźnik z morfologii krwi mówiący, ile średnio hemoglobiny zawiera jedna krwinka czerwona. Niskie MCH najczęściej towarzyszy niedoborowi żelaza, a podwyższone — niedoborowi witaminy B12 lub kwasu foliowego.
Pełny opis badania →Wskaźnik morfologii krwi wyliczany z hemoglobiny i hematokrytu, mówiący, jak gęsto hemoglobina wypełnia krwinki czerwone. Niski wynik najczęściej wskazuje na niedobór żelaza, wysoki jest rzadki i bywa zakłóceniem pomiaru.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| obniżone (niedobarwliwość) | < 32 | g/dl |
| norma | 32–36 | g/dl |
| podwyższone | > 36 | g/dl |
Parametr morfologii mówiący, jak bardzo krwinki czerwone różnią się wielkością. Wysokie RDW najczęściej towarzyszy niedokrwistości, zwłaszcza z niedoboru żelaza; niskie zwykle nie ma znaczenia klinicznego.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| RDW-CV | 11,5–14,5 | % |
| RDW-SD | 39–46 | fl |
Liczba płytek krwi, które tworzą czop płytkowy i zatrzymują krwawienie. Niski wynik (małopłytkowość) zwiększa skłonność do krwawień; podwyższony to zwykle reakcja na stan zapalny, infekcję lub niedobór żelaza.
Pełny opis badania →Liczba białych krwinek, które bronią organizm przed zakażeniami. Wynik powyżej normy (leukocytoza) zwykle towarzyszy infekcji lub stanowi zapalnemu, poniżej normy (leukopenia) bywa skutkiem infekcji wirusowej, leków lub chorób szpiku.
Pełny opis badania →Najliczniejsze krwinki białe, pierwsza linia obrony przed bakteriami i grzybami. Wynik poniżej normy to neutropenia (np. po infekcji wirusowej lub lekach), powyżej — neutrofilia, najczęściej przy zakażeniu, stanie zapalnym, stresie lub wysiłku.
Pełny opis badania →Białe krwinki odpowiedzialne za odporność swoistą: limfocyty T, B i komórki NK. Wysoki wynik zwykle towarzyszy infekcji wirusowej, niski — infekcji, stresowi lub lekom; liczy się liczba bezwzględna i to, czy odchylenie się utrzymuje.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| LYM# (liczba bezwzględna) | 1,5–4,0 | tys./µl |
| LYM% (odsetek leukocytów) | 15–40 | % |
Największe krwinki białe, które w tkankach stają się makrofagami. Oznaczane w morfologii z rozmazem; wzrost (monocytoza) najczęściej towarzyszy infekcjom i stanom zapalnym, rzadziej chorobom krwi.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| MONO% (odsetek leukocytów) | 2–8 | % |
| MONO# (liczba bezwzględna) | ok. 0,2–0,8 | x10³/µl |
Białe krwinki biorące udział w reakcjach alergicznych i obronie przed pasożytami. Wynik powyżej normy (eozynofilia) najczęściej wiąże się z alergią, rzadziej z pasożytami, lekami lub chorobami krwi; niski zwykle ze stresem lub sterydami.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| EOS# (liczba bezwzględna) | 0,05–0,5 | x10³/µl |
| EOS% (odsetek leukocytów) | 1–5 | % |
Najmniej liczne krwinki białe, które uwalniają histaminę i uczestniczą w reakcjach alergicznych. Oznaczane w morfologii z rozmazem; wzrost (bazofilia) towarzyszy najczęściej alergii i infekcjom, rzadziej chorobom krwi.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| BASO% (odsetek leukocytów) | 0–3 | % |
| BASO# (liczba bezwzględna) | < 0,3 | x10³/µl |
Fragment receptora, przez który komórki pobierają żelazo. Podwyższony wynik wskazuje na niedobór żelaza lub wzmożoną produkcję krwinek; badanie pomaga odróżnić anemię z niedoboru żelaza od anemii chorób przewlekłych.
Pełny opis badania →Bezpośredni test antyglobulinowy wykrywa przeciwciała lub dopełniacz przyczepione do krwinek czerwonych. Prawidłowy wynik jest ujemny; dodatni wymaga ustalenia, czy krwinki są niszczone (hemoliza).
Pełny opis badania →Jak czytać pasek zakresu
Wartości liczbowe pokazane przy każdym badaniu to przykładowe wyniki, umieszczone na pasku wyłącznie, by pokazać jak odczytać strefę. Rzeczywisty wynik i jego interpretację zawsze odnieś do zakresu podanego przez laboratorium, które wykonało badanie.