Wątroba i trzustka

Enzym obecny głównie w komórkach wątroby — gdy są uszkodzone, przechodzi do krwi. Podwyższony ALAT wskazuje na uszkodzenie hepatocytów, najczęściej przez stłuszczenie wątroby, alkohol, leki lub wirusowe zapalenie.

Enzym wątroby, ale też mięśni, serca i krwinek czerwonych — dlatego AspAT ocenia się zawsze razem z ALT. Wzrost obu wskazuje na uszkodzenie wątroby, a wzrost samego AspAT przy prawidłowym ALT częściej na mięśnie lub serce.

Enzym czuły na zastój żółci, choroby wątroby, alkohol i niektóre leki. Prawidłowy wynik z dużym prawdopodobieństwem wyklucza chorobę wątroby; podwyższony wymaga oceny razem z ALP, ALT i AST.

Barwnik powstający z rozpadu hemoglobiny, usuwany przez wątrobę do żółci. Podział na frakcje pomaga ustalić, czy problem leży w samej wątrobie, drogach żółciowych, czy w nadmiernym rozpadzie krwinek.

Enzym pochodzący głównie z wątroby, dróg żółciowych i kości. Rośnie przy zastoju żółci, ale też przy wzroście kości u dzieci, gojeniu złamań i w ciąży, dlatego ocenia się go razem z GGTP.

Główne białko krwi, wytwarzane wyłącznie w wątrobie. Obniżona bywa skutkiem choroby wątroby, utraty białka przez nerki lub jelita, stanu zapalnego albo niedożywienia; podwyższona zwykle oznacza odwodnienie.

Enzym trawiący skrobię, wytwarzany głównie przez trzustkę i ślinianki. Wzrost ponad trzykrotny z silnym bólem brzucha przemawia za ostrym zapaleniem trzustki; bardziej swoista dla trzustki jest lipaza.

Enzym trawiący tłuszcze, wytwarzany głównie przez trzustkę. Wzrost ponad trzykrotny powyżej górnej granicy normy z bólem brzucha przemawia za ostrym zapaleniem trzustki; lipaza jest bardziej swoista dla trzustki niż amylaza.

Suma wszystkich białek surowicy, głównie albuminy i globulin. Obniżone bywa przy niedożywieniu, chorobie wątroby lub utracie białka przez nerki i jelita; podwyższone najczęściej oznacza odwodnienie lub nadmiar globulin.

Enzym obecny niemal we wszystkich komórkach, który przechodzi do krwi, gdy ulegają one uszkodzeniu. Podwyższone LDH sygnalizuje uszkodzenie tkanek — np. wątroby, krwinek czerwonych lub mięśni — ale nie wskazuje, których.

Enzym wytwarzany w wątrobie, odzwierciedlający jej zdolność tworzenia białek. Niska aktywność wskazuje na upośledzoną czynność wątroby, zatrucie pestycydami fosforoorganicznymi lub wrodzony niedobór enzymu.

Produkt rozkładu białek, który zdrowa wątroba zamienia w mocznik. Wysoki poziom wskazuje najczęściej na ciężkie zaburzenia czynności wątroby, rzadziej na wadę cyklu mocznikowego, działanie leków lub błąd przy pobraniu.

Rozdział białek surowicy na albuminy i globuliny alfa1, alfa2, beta i gamma. Pokazuje, w której grupie białek leży zaburzenie — przy stanach zapalnych, chorobach wątroby i nerek — i wykrywa białko monoklonalne, np. w szpiczaku.

Związki wytwarzane w wątrobie z cholesterolu, potrzebne do trawienia tłuszczów. Podwyższony wynik wskazuje najczęściej na zastój żółci (cholestazę) w wątrobie lub drogach żółciowych, a w ciąży — na cholestazę ciężarnych.

Białko z wątroby, które chroni płuca przed elastazą. Wynik poniżej ok. 1,1 g/l sugeruje wrodzony niedobór (poniżej 0,5 g/l — ciężki) i wymaga badania fenotypu; stan zapalny może wynik zawyżyć.

Autoprzeciwciała przeciwko białkom mitochondriów, obecne u 90–95% chorych na pierwotne zapalenie dróg żółciowych (PBC). Dodatni wynik ocenia się razem z fosfatazą alkaliczną; norma zależy od metody i laboratorium.

Autoprzeciwciała przeciw mięśniom gładkim (głównie F-aktynie), marker autoimmunologicznego zapalenia wątroby typu 1. U dorosłych za dodatnie uznaje się miano od 1:40; niskie miana bywają też w innych chorobach i po infekcjach.

Enzym z mitochondriów komórek wątroby — do krwi trafia dopiero przy ich rozpadzie. Podwyższone GLDH wskazuje na głębsze uszkodzenie wątroby, np. toksyczne, zapalne lub z niedotlenienia przy zastoju krwi.

Białko z otoczki wirusa zapalenia wątroby typu B. Wynik dodatni (reaktywny) oznacza trwające zakażenie HBV, ostre lub przewlekłe — utrzymywanie się antygenu HBs ponad 6 miesięcy świadczy o zakażeniu przewlekłym.

Przeciwciała przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C. Wynik dodatni oznacza kontakt z HCV — zakażenie aktywne albo przebyte; o aktywnym zakażeniu rozstrzyga dopiero badanie HCV RNA.

Przeciwciała przeciw antygenowi powierzchniowemu wirusa WZW B. Stężenie co najmniej 10 mIU/ml oznacza odporność — po szczepieniu lub po przebytym zakażeniu; niższe nie daje pewności ochrony.

Przeciwciała przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu A. Dodatni wynik total lub IgG zwykle oznacza odporność po przechorowaniu lub szczepieniu, dodatnie IgM — zwykle świeże zakażenie; ujemny — brak odporności.