AFP
Marker raka wątrobowokomórkowego i nowotworów zarodkowych jądra (nienasieniaków) oraz jajnika; rośnie też w marskości i zapaleniu wątroby. W ciąży fizjologicznie bardzo wysoki — oznacza się go wtedy w badaniach prenatalnych, nie onkologicznych.
AFP, czyli alfa-fetoproteina, to białko wytwarzane głównie przez płód (jego wątrobę i woreczek żółtkowy), u którego pełni funkcję transportową podobną do albuminy; u dorosłych jest go we krwi bardzo mało. U mężczyzn i kobiet niebędących w ciąży wynik AFP zwykle nie przekracza 10 ng/ml, a obowiązującą normę podaje laboratorium na wydruku. Jako marker nowotworowy podwyższone AFP bywa sygnałem raka wątrobowokomórkowego lub nowotworu zarodkowego, ale rośnie też w łagodnych chorobach wątroby, więc samo nie służy do rozpoznania raka.
Tekst jest dla osób z wynikiem AFP w ręku: normy, przyczyny podwyższenia, AFP w ciąży i najczęstsze pytania.
Na co jest badanie AFP
Alfa-fetoproteina to marker nowotworowy raka wątrobowokomórkowego oraz nowotworów zarodkowych jądra i jajnika. Badanie AFP służy głównie do śledzenia leczenia: stężenie zwykle spada, gdy guz się zmniejsza, a ponowny wzrost po okresie prawidłowych wyników może oznaczać nawrót. U pacjentów z grupy ryzyka, zwłaszcza z marskością lub przewlekłym zapaleniem wątroby typu B albo C, nadzór polega na USG jamy brzusznej co 6 miesięcy, często razem z oznaczeniem AFP.
Normy AFP — jak czytać wynik
Górna granica normy zależy od metody: najczęściej wynosi około 10 ng/ml (to samo co µg/l), niektóre źródła podają 15 ng/ml, a starsze opracowania nawet 40 µg/l.
| Stężenie AFP | Orientacyjna interpretacja |
|---|---|
| poniżej 10 ng/ml | zwykle w normie u dorosłej osoby poza ciążą (sprawdź granicę laboratorium) |
| 10–400 ng/ml | podwyższony; możliwa łagodna choroba wątroby lub nowotwór |
| powyżej 400 ng/ml | bardzo wysoki; silniej związany z rakiem wątrobowokomórkowym lub nienasieniakowym nowotworem jądra |
| w ciąży | fizjologicznie wysoki; oceniany według tygodnia ciąży |
Co oznacza podwyższone AFP
- Nowotwory — rak wątrobowokomórkowy, nowotwory zarodkowe jądra i jajnika, rzadziej rak żołądka, trzustki lub dróg żółciowych.
- Łagodne choroby wątroby — marskość, także wywołana nadużywaniem alkoholu, ostre i przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby.
- Ciąża, zwłaszcza mnoga.
Podobnie jak CEA, CA 19-9 czy CA-125, AFP nie służy do badań przesiewowych zdrowych osób (zob. markery nowotworowe).
Alfa-fetoproteina w ciąży
AFP przekracza barierę łożyskową i z krwi płodu trafia do krwi matki, dlatego w ciąży stężenie fizjologicznie rośnie, najwyżej między 32. a 36. tygodniem. W badaniach prenatalnych oznacza się je między 14. a 20. tygodniem: wysokie AFP wiąże się z ryzykiem wad cewy nerwowej, a niskie — z ryzykiem aberracji chromosomalnych, np. zespołu Downa. Nieprawidłowy wynik lekarz traktuje jako wskazanie do dalszej diagnostyki płodu, nie jako rozpoznanie. W pierwszych dobach życia AFP noworodka jest fizjologicznie bardzo wysokie, a potem stężenie u dziecka szybko spada.
Najczęstsze pytania
Ile powinno wynosić AFP?
U dorosłych poza ciążą zwykle poniżej 10 ng/ml, choć granica zależy od metody. Rozstrzyga zakres podany na wyniku.
Czy podwyższone AFP to rak?
Nie musi. AFP rośnie też w marskości i zapaleniu wątroby, dlatego lekarz ocenia je z pomocą badań wątroby, na przykład ALT, i USG.
Jakie AFP przy raku wątroby?
Wartości powyżej 400–500 ng/ml silnie przemawiają za rakiem wątrobowokomórkowym, ale część chorych ma wynik niższy, a nawet prawidłowy.
Jaka jest norma AFP u kobiet?
Poza ciążą taka sama jak u mężczyzn, zwykle poniżej 10 ng/ml. W ciąży wynik ocenia się według tygodnia ciąży.
Jakie jest znaczenie badania AFP u mężczyzn?
U mężczyzn AFP pomaga w ocenie guza jądra. Czysty nasieniak nie podnosi AFP, więc wysoki wynik wskazuje na nowotwór nienasieniakowy. AFP nie ma związku z prostatą — tu oznacza się PSA całkowite.
Czy do badania AFP trzeba być na czczo?
Nie. Badanie AFP z krwi żylnej nie wymaga przygotowania. Wynik jest zwykle po 1–2 dniach, a prywatnie kosztuje ono około 40–75 zł.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.
Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.