Progesteron

Progesteron to hormon steroidowy wytwarzany głównie przez ciałko żółte w jajnikach, a w ciąży także przez łożysko; jego zadaniem jest przygotowanie błony śluzowej macicy na przyjęcie zarodka i utrzymanie ciąży. Norma progesteronu zależy od fazy cyklu: w fazie folikularnej stężenie jest bliskie zera (poniżej 1 ng/ml), w fazie lutealnej wynosi w zależności od laboratorium około 1,2–24 ng/ml, a u mężczyzn nie przekracza zwykle 0,5 ng/ml. Dlatego wynik progesteronu da się ocenić tylko wtedy, gdy wiadomo, w którym dniu cyklu pobrano krew.

Ten tekst jest dla osób, które mają wynik badania progesteronu w ręku: znajdziesz tu normy w fazach cyklu i w ciąży, znaczenie niskiego i wysokiego wyniku oraz zasady przygotowania do badania.

Za co odpowiada progesteron

W pierwszej połowie cyklu poziom progesteronu jest niski. Po owulacji pęknięty pęcherzyk przekształca się w ciałko żółte, które zaczyna intensywnie produkować hormon. Stężenie rośnie i osiąga szczyt w połowie fazy lutealnej, około 5–10 dni po wyrzucie LH, czyli w 28-dniowym cyklu mniej więcej w 21.–23. dniu cyklu. Progesteron zmienia wtedy endometrium tak, by mogło przyjąć zarodek, i zagęszcza śluz szyjkowy. Jeśli do zapłodnienia nie dojdzie, jego poziom spada i zaczyna się miesiączka.

W ciąży progesteron hamuje skurcze macicy i łagodzi odpowiedź odpornościową matki wobec zarodka. Najpierw wytwarza go ciałko żółte, potem rolę tę przejmuje łożysko, a stężenie rośnie aż do końca ciąży. Niewielkie ilości hormonu u obu płci wytwarzają nadnercza, a u mężczyzn także jądra.

Normy progesteronu — tabela

Zakresy referencyjne zależą od płci, fazy cyklu, ciąży i metody oznaczenia, dlatego wynik zawsze porównuj z normą na swoim wydruku. Dla przykładu poniżej zakresy dwóch laboratoriów, w ng/ml (1 ng/ml to około 3,18 nmol/l).

Grupa	Laboratorium A (Abbott, CMIA)	Laboratorium B (LabCorp)
faza folikularna	0,1–0,3	0,1–0,9
faza lutealna	1,2–15,9	1,8–23,9
I trymestr ciąży	11,0–44,3	11,0–44,3
II trymestr ciąży	25,4–83,3	25,4–83,3
III trymestr ciąży	58,7–214	58,7–214,0
po menopauzie	0,1–0,2	0,0–0,1
mężczyźni	—	0,0–0,5

Dolna granica normy dla fazy lutealnej jest niska, bo obejmuje całą fazę, także jej początek i koniec. Do potwierdzenia owulacji ważniejszy jest próg: stężenie powyżej 3 ng/ml (około 10 nmol/l) w środku fazy lutealnej zwykle oznacza, że owulacja wystąpiła.

Niski progesteron — możliwe przyczyny

Najczęstszą przyczyną niskiego wyniku w drugiej fazie cyklu jest brak owulacji albo niewydolność ciałka żółtego. Za niedobór mogą odpowiadać:

• cykle bezowulacyjne, w tym w zespole policystycznych jajników (PCOS),
• zaburzenia hormonalne: niedoczynność tarczycy, nadmiar prolaktyny, zaburzenia pracy przysadki lub podwzgórza,
• niedożywienie, duża utrata masy ciała, bardzo intensywny wysiłek i przewlekły stres,
• okres okołomenopauzalny i menopauza.

Niski poziom progesteronu bywa przyczyną nieregularnych miesiączek i trudności z zajściem w ciążę. W ciąży zbyt niski wynik może wskazywać na ryzyko poronienia albo na ciążę pozamaciczną, co wymaga pilnego badania USG. Ciąży nie potwierdza się jednak progesteronem, lecz badaniem beta-hCG.

Wysoki progesteron — kiedy to norma, a kiedy nie

Wysoki poziom progesteronu jest naturalny w fazie lutealnej i w ciąży, a w ciąży mnogiej jest wyższy niż w pojedynczej. Wynik podwyższony zaskakująco, poza tymi sytuacjami, bywa związany z przyjmowaniem progesteronu lub progestagenów, torbielami lutealnymi, guzami jajnika lub nadnerczy, wrodzonym przerostem nadnerczy, zaśniadem groniastym albo niewydolnością wątroby. Taki wynik wymaga dalszej diagnostyki u lekarza.

Jak przygotować się do badania progesteronu

Badanie polega na pobraniu krwi żylnej, najlepiej w godzinach porannych. Kobiety z cyklem 28-dniowym badają się zwykle między 21. a 23. dniem cyklu, a przy innej długości cyklu około 7 dni przed spodziewaną miesiączką. Mężczyźni mogą zrobić badanie w dowolnym dniu. Progesteron wydzielany jest pulsacyjnie i jego stężenie potrafi zmienić się nawet o 50% w ciągu kilku godzin, dlatego lekarz czasem zleca powtórzenie badania. Powiedz mu o przyjmowanych lekach hormonalnych. Często bada się jednocześnie LH, estradiol i inne hormony z panelu Tarczyca i hormony.

Najczęstsze pytania

Jaki jest prawidłowy poziom progesteronu w fazie lutealnej?

Zależnie od laboratorium norma fazy lutealnej to około 1,2–15,9 albo 1,8–23,9 ng/ml. O owulacji świadczy przede wszystkim wynik powyżej 3 ng/ml w środku tej fazy.

Czy do badania progesteronu trzeba być na czczo?

Zwykle nie, choć część laboratoriów zaleca pobranie rano na czczo. Ważniejszy od posiłku jest właściwy dzień cyklu, który wskazuje lekarz.

Jaka jest norma progesteronu w ciąży?

Stężenie rośnie z każdym trymestrem: w I trymestrze około 11,0–44,3 ng/ml, w II 25,4–83,3 ng/ml, a w III 58,7–214 ng/ml. Ocenę pozostaw lekarzowi prowadzącemu ciążę.

Czy u mężczyzn bada się progesteron?

Rzadko. U mężczyzn progesteron jest prekursorem testosteronu, a jego wysokie stężenie może wskazywać na chorobę nadnerczy, na przykład guz lub wrodzony przerost.

Jakie są objawy wysokiego progesteronu?

Mogą to być senność, zmęczenie, wzdęcia, obrzęki, tkliwość piersi i wahania nastroju. Są one jednak niespecyficzne i nie zastępują badania krwi.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.

Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.