Androstendion
Hormon kory nadnerczy, jajników i jąder, z którego powstają testosteron i estrogeny. Wysoki wynik może wskazywać na PCOS, wrodzony przerost nadnerczy lub guz; norma zależy od płci, wieku i metody.
Androstendion to hormon steroidowy z grupy androgenów, wytwarzany przez korę nadnerczy oraz przez jajniki u kobiet i jądra u mężczyzn; jest prekursorem testosteronu i estrogenów. W badaniu metodą LC-MS/MS norma u dorosłych wynosi orientacyjnie 1,8–7,5 nmol/l u kobiet przed menopauzą i 1,7–7,9 nmol/l u mężczyzn w wieku 30–39 lat, ale zakres różni się w zależności od laboratorium, metody, płci i wieku.
Tekst jest dla osób, które mają wynik w ręku: wyjaśnia, jak czytać normy, jak przygotować się do badania i co może oznaczać podwyższony lub niski poziom androstendionu. Inne badania hormonalne znajdziesz w panelu Tarczyca i hormony.
Androstendion — za co odpowiada
Sam androstendion działa słabo. Jego znaczenie polega na konwersji w tkankach do silniejszych androgenów i estrogenów: testosteronu oraz estronu, z którego powstaje estradiol. Bierze udział w kształtowaniu cech płciowych w okresie dojrzewania, m.in. owłosienia i obniżenia głosu. Po menopauzie jest podstawowym źródłem estronu, w który przekształca się w tkance tłuszczowej; u kobiet z otyłością powstaje go więcej. W regulacji wydzielania w nadnerczach uczestniczy ACTH, a w gonadach gonadotropiny. Jego poziom rośnie od około 7. roku życia, szczyt osiąga między 25. a 30. rokiem życia, potem stopniowo spada.
Stężenie androstendionu — normy i interpretacja wyniku
Stężenie androstendionu w surowicy krwi podaje się w nmol/l lub ng/ml (1 ng/ml ≈ 3,49 nmol/l). Poniższe zakresy pochodzą z badania populacyjnego (metoda LC-MS/MS); obowiązuje jednak zawsze zakres wydrukowany na wyniku, bo metody immunochemiczne dają inne wartości.
| Grupa | Zakres (nmol/l) | W przybliżeniu (ng/ml) |
|---|---|---|
| Kobiety przed menopauzą | 1,81–7,54 | 0,52–2,16 |
| Kobiety po menopauzie | 0,62–4,06 | 0,18–1,16 |
| Mężczyźni 30–39 lat | 1,67–7,86 | 0,48–2,25 |
| Mężczyźni 40–49 lat | 1,80–6,79 | 0,52–1,94 |
| Mężczyźni 50–59 lat | 1,90–6,37 | 0,54–1,82 |
| Mężczyźni 60–90 lat | 0,93–4,38 | 0,27–1,25 |
Podwyższony poziom androstendionu
Lekarz zleca badanie w razie podejrzenia nadmiaru androgenów. U kobiet jego objawy to m.in. nadmierne owłosienie (hirsutyzm), trądzik, łysienie typu męskiego i zaburzenia miesiączkowania; u dzieci — przedwczesne dojrzewanie, np. owłosienie łonowe przed 8. rokiem życia u dziewczynek i 9. u chłopców. Wysoki poziom androstendionu może wskazywać na:
- zespół policystycznych jajników (PCOS),
- wrodzony przerost kory nadnerczy, zwłaszcza z niedoboru 21-hydroksylazy — wtedy lekarz zleca też 17-OH-progesteron,
- guzy kory nadnerczy lub gonad wydzielające androgeny,
- zespół Cushinga (zwykle niewielki wzrost).
Wynik ocenia się razem z testosteronem, DHEA-S i SHBG — to pozwala ustalić, czy nadmiar pochodzi z nadnerczy, czy z jajników.
Niski poziom androstendionu
Obniżone stężenie androstendionu może świadczyć o niewydolności nadnerczy (choroba Addisona), niedoczynności przysadki albo niewydolności jajników lub jąder. Spadek ilości androstendionu po menopauzie i z wiekiem jest fizjologiczny.
Przygotowanie do badania
Krew żylną pobiera się najlepiej w godzinach porannych, bo stężenie jest najwyższe rano. Kobiety badają się zwykle między 2. a 5. dniem cyklu. Przed badaniem należy unikać intensywnego wysiłku. Poziom androstendionu rośnie też w ciąży, a niektóre leki, np. spironolakton, mogą zawyżyć wynik — warto powiedzieć o nich lekarzowi.
Najczęstsze pytania
Czy na badanie androstendionu trzeba być na czczo?
Zwykle nie jest to wymagane, ale część laboratoriów zaleca pobranie rano na czczo. Lepiej nie jeść obfitego posiłku tuż przed badaniem.
W jakim dniu cyklu badać androstendion?
Najczęściej między 2. a 5. dniem cyklu, bo w okresie okołoowulacyjnym stężenie androstendionu rośnie i może przekroczyć normę.
Jaka jest różnica między androstendionem a testosteronem?
Androstendion jest słabym androgenem i prekursorem testosteronu. Testosteron działa znacznie silniej i to on odpowiada głównie za męskie cechy płciowe.
Jaki wynik androstendionu jest bardzo wysoki?
Wartości rzędu 500 ng/dl (ok. 17,5 nmol/l) i więcej mogą sugerować guz nadnercza lub gonady i wymagają pilnej diagnostyki u endokrynologa.
Jak obniżyć androstendion?
Leczy się przyczynę, np. PCOS czy wrodzony przerost nadnerczy, a leczenie dobiera lekarz.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.
Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.