Proteinogram
Rozdział białek surowicy na albuminy i globuliny alfa1, alfa2, beta i gamma. Pokazuje, w której grupie białek leży zaburzenie — przy stanach zapalnych, chorobach wątroby i nerek — i wykrywa białko monoklonalne, np. w szpiczaku.
Proteinogram, czyli elektroforeza białek surowicy, to badanie krwi, które rozdziela białka na frakcje — albuminy oraz alfa1-, alfa2-, beta- i gamma-globuliny — i pokazuje, jaki procent całości stanowi każda z nich. U dorosłych albuminy stanowią zwykle 52,1–65,1% białek surowicy, a gamma-globuliny 10,7–20,3%, przy czym dokładne zakresy zależą od laboratorium i metody. Proteinogram nie stawia rozpoznania: wskazuje, w której grupie białek jest zaburzenie, i ukierunkowuje dalszą diagnostykę.
Tekst jest dla osób, które mają w ręku wynik proteinogramu albo skierowanie na to badanie. Znajdziesz tu normy poszczególnych frakcji, wyjaśnienie wykresu, możliwe przyczyny wzrostu i spadku każdej frakcji oraz wskazówki, jak przygotować się do badania.
Elektroforeza białek surowicy krwi — na czym polega badanie
Próbkę surowicy krwi nanosi się na nośnik, najczęściej żel agarozowy lub octan celulozy, i umieszcza w polu elektrycznym. Białka o różnym ładunku i masie przesuwają się z różną prędkością i układają w charakterystyczne pasma. Po wybarwieniu analizator mierzy intensywność każdego pasma i przelicza ją na procentowy udział frakcji. Stężenia w g/l laboratorium oblicza, mnożąc te wartości procentowe przez wynik białka całkowitego — dlatego oba oznaczenia wykonuje się razem.
Każda frakcja to mieszanina wielu białek. W alfa1-globulinach dominuje alfa1-antytrypsyna, w alfa2 — alfa2-makroglobulina i haptoglobina, w beta — transferyna, beta-lipoproteina i składnik dopełniacza C3, a w gamma — przeciwciała (immunoglobuliny) wytwarzane przez komórki plazmatyczne. Albumina, największa grupa białek osocza produkowana w wątrobie, utrzymuje ciśnienie onkotyczne, które zatrzymuje płyn w naczyniach, a beta-globuliny transportują m.in. żelazo i lipidy. Część laboratoriów dzieli frakcję beta na beta1 i beta2, więc na wydruku bywa pięć albo sześć frakcji. Badanie wykonuje się z surowicy, nie z osocza: fibrynogen obecny w osoczu dałby dodatkowy prążek.
Proteinogram — normy poszczególnych frakcji
Poniższe zakresy dla dorosłych podaje laboratorium Diagnostyka. Wartości mogą się nieznacznie różnić w zależności od metody i sprzętu laboratorium — rozstrzygające są zakresy wydrukowane obok Twojego wyniku.
| Frakcja | Udział procentowy | Stężenie |
|---|---|---|
| Albuminy | 52,1–65,1% | 31,2–52,1 g/l |
| Alfa1-globuliny | 1–3% | 0,6–2,4 g/l |
| Alfa2-globuliny | 9,5–14,4% | 5,7–11,5 g/l |
| Beta1-globuliny | 6–10% | 3,6–7,8 g/l |
| Beta2-globuliny | 2,6–5,8% | 1,6–4,6 g/l |
| Gamma-globuliny | 10,7–20,3% | 6,4–16,2 g/l |
Jak czytać wynik proteinogramu
Wynik zawiera wartości procentowe, stężenia w g/l i wykres z krzywą rozdziału. Lekarz ocenia nie tylko liczby, ale też kształt pasm, zawsze w kontekście objawów pacjenta i innych badań. Szeroki, rozlany wzrost gamma-globulin oznacza, że przeciwciała wytwarza wiele różnych klonów komórek — tak jest w przewlekłych stanach zapalnych, infekcjach i chorobach autoimmunologicznych. Wąski, wysoki szczyt świadczy o białku monoklonalnym, produkowanym przez jeden klon komórek plazmatycznych — taki obraz daje m.in. szpiczak mnogi. Zatarcie granicy między frakcjami beta i gamma, tzw. mostek, jest typowe dla przewlekłych stanów zapalnych i marskości wątroby.
Interpretacja: albuminy, frakcje alfa, beta globuliny i gamma globuliny
- Albuminy — albumina spada przy niedożywieniu, zaburzeniach trawienia i wchłaniania, zmniejszonej syntezie przy uszkodzeniu miąższu wątroby, utracie białka przez nerki (zespół nerczycowy), w przewlekłych infekcjach i chorobach nowotworowych. Wzrost wynika zwykle z odwodnienia.
- Alfa1- i alfa2-globuliny — rosną w ostrych stanach zapalnych, bo należą do nich białka ostrej fazy; często towarzyszy temu spadek albumin. Alfa2 rosną też w zespole nerczycowym. Niskie alfa1 nasuwają podejrzenie wrodzonego niedoboru alfa1-antytrypsyny, a niskie alfa2 obserwuje się m.in. w niedokrwistości hemolitycznej i ciężkiej niewydolności wątroby.
- Beta-globuliny — wzrost stężenia beta globulin bywa skutkiem niedoboru żelaza (rośnie wtedy transferyna), hipercholesterolemii, marskości wątroby lub zespołu nerczycowego. W tej frakcji może też leżeć białko monoklonalne. Spadek towarzyszy utracie białka i niedożywieniu.
- Gamma-globuliny — rosną w przewlekłych stanach zapalnych, chorobach autoimmunologicznych, chorobach wątroby i w gammapatiach monoklonalnych, takich jak szpiczak mnogi czy makroglobulinemia Waldenströma. Spadek gamma-globulin występuje w pierwotnych niedoborach odporności, po leczeniu przeciwnowotworowym i sterydach, a fizjologicznie u noworodków.
Kiedy wykonuje się badanie proteinogramu
Proteinogram zleca się przy podejrzeniu stanów zapalnych i zaburzeń odporności, w diagnostyce chorób wątroby, nerek i zespołu nerczycowego oraz przy nieprawidłowym wyniku białka całkowitego lub podwyższonym OB. Najważniejszym wskazaniem jest podejrzenie szpiczaka mnogiego lub innej gammapatii monoklonalnej. Sygnałami, które skłaniają lekarza do zlecenia badania, są m.in. niewyjaśniona niedokrwistość z niewydolnością nerek i bólami kości, nawracające infekcje, podwyższony wapń we krwi, białkomocz, niewyjaśniona neuropatia obwodowa, złamania bez wyraźnego urazu i rulonizacja krwinek czerwonych w rozmazie krwi. Niepokojące objawy to także niezamierzona utrata masy ciała, nocne poty, przewlekłe zmęczenie i powiększone węzły chłonne.
Przygotowanie do badania
Krew pobiera się z żyły, zwykle w zgięciu łokciowym. Trzeba przyjść na czczo — laboratoria zalecają zwykle 8–12 godzin przerwy od ostatniego posiłku — w godzinach porannych. W dniach przed badaniem warto unikać spożywania alkoholu i intensywnego wysiłku fizycznego. Wynik zakłócić może hemoliza próbki.
Najczęstsze pytania
Jakie choroby wykrywa proteinogram?
Proteinogram pokazuje wzorce typowe dla schorzeń takich jak stany zapalne, choroby wątroby, zespół nerczycowy, niedobory odporności i gammapatie monoklonalne. Nie rozpoznaje jednak choroby sam — nieprawidłowy wzorzec wskazuje kierunek dalszych badań.
Czy proteinogram wykryje nowotwór?
Może ujawnić białko monoklonalne, typowe m.in. dla szpiczaka mnogiego, ale nie jest badaniem przesiewowym w kierunku nowotworów. Skierowanie na proteinogram zwykle nie oznacza podejrzenia raka, a białko monoklonalne potwierdza się dodatkowo immunofiksacją.
Co oznacza podwyższone beta 2 w proteinogramie?
Frakcję beta1 tworzy głównie transferyna, a beta2 — beta-lipoproteina, czyli LDL; we frakcji beta migrują też dopełniacz i część immunoglobulin. Wzrost beta2 bywa więc związany z zaburzeniami lipidowymi albo z białkiem monoklonalnym.
Czym różni się proteinogram od białka całkowitego?
Białko całkowite podaje łączne stężenie wszystkich białek surowicy, a proteinogram — ich proporcje. Dopiero razem pozwalają obliczyć stężenie każdej frakcji w g/l i ustalić, która grupa białek odpowiada za nieprawidłowy wynik. Wzrost stężenia białka całkowitego najczęściej wynika z odwodnienia, rzadziej z nadmiaru globulin.
Jak długo czeka się na wynik proteinogramu?
Zwykle kilka dni. Duże sieci laboratoriów podają czas oczekiwania około 3–4 dni, a dokładny termin zależy od punktu pobrań i pracowni, która wykonuje elektroforezę.
Ile kosztuje proteinogram?
W laboratoriach komercyjnych zwykle kilkadziesiąt złotych. W październiku 2026 roku Synevo podawało za proteinogram z białkiem całkowitym 36–82 zł, zależnie od punktu pobrań.
Dlaczego przed badaniem nie należy pić alkoholu?
Alkohol sprzyja odwodnieniu, a ono pozornie zwiększa stężenie białek we krwi, choć ich rzeczywista ilość się nie zmienia. Wynik może wtedy błędnie sugerować nadmiar białka.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.
Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.