Borelioza IgG/IgM

Badanie na boreliozę wykrywa we krwi przeciwciała IgM i IgG przeciwko krętkom Borrelia burgdorferi, które wywołują boreliozę z Lyme, i pokazuje, czy układ odpornościowy miał kontakt z tą bakterią. Prawidłowy wynik, czyli norma, to wynik ujemny w obu klasach — laboratorium nie podaje jednej normy liczbowej, tylko opisuje wynik jako ujemny, wątpliwy (graniczny) albo dodatni względem progu z wydruku, a każdy wynik dodatni lub wątpliwy wymaga potwierdzenia testem Western blot. Sam test na boreliozę nie stawia rozpoznania: boreliozę rozpoznaje lekarz na podstawie objawów, a wyniki badań serologicznych tylko to rozpoznanie wspierają.

Tekst jest dla osób, które mają w ręku wynik przeciwciał IgG i IgM przeciwko Borrelia — po ukąszeniu kleszcza albo z objawami, które mogą wskazywać na boreliozę. Znajdziesz tu wyjaśnienie, co mierzy badanie, kiedy je wykonać, jak czytać połączenia wyników IgM i IgG, skąd biorą się wyniki fałszywie dodatnie i fałszywie ujemne oraz odpowiedzi na najczęstsze pytania.

Borelioza z Lyme i krętki Borrelia — skąd biorą się przeciwciała

Borelioza z Lyme to wielonarządowa choroba zakaźna wywoływana przez krętki z kompleksu Borrelia burgdorferi sensu lato. W Europie należą do niego m.in. Borrelia burgdorferi sensu stricto, B. afzelii i B. garinii. W Polsce bakterie przenoszą głównie kleszcze z rodzaju Ixodes, a do zakażenia dochodzi przy ukąszeniu przez zakażonego kleszcza, najczęściej w stadium nimfy. Nie każdy kleszcz jest zakażony, a ryzyko zachorowania rośnie z czasem żerowania — jeśli pasożyt zostanie usunięty w ciągu pierwszych 24 godzin, jest ono niewielkie.

Krętki szerzą się z miejsca ukąszenia do skóry, stawów, serca i układu nerwowego. Organizm odpowiada na nie wytwarzaniem swoistych przeciwciał. Najpierw pojawiają się przeciwciała klasy IgM, później przeciwciała IgG, które mogą utrzymywać się we krwi latami. Badanie przesiewowe wykrywa właśnie te przeciwciała — nie samą bakterię. Dlatego wynik zależy od tego, ile czasu minęło od zakażenia, i dlatego obecność przeciwciał nie zawsze oznacza toczącą się chorobę.

Objawy boreliozy, przy których wykonuje się badanie

Najbardziej charakterystyczny objaw wczesnej fazy to rumień wędrujący: czerwona, powiększająca się plama w miejscu ukąszenia, często z centralnym przejaśnieniem, która zwykle nie boli i nie swędzi. Pojawia się najczęściej po około tygodniu od ukąszenia (typowo 3–30 dni). Za rumień wędrujący uznaje się zmianę, która się powiększa i przekracza 5 cm średnicy. Rumienia nie ma jednak każdy chory, a wiele osób w ogóle nie zauważa ukąszenia kleszcza.

We wczesnej fazie zakażenia mogą wystąpić także objawy grypopodobne: gorączka, dreszcze, bóle głowy, bóle mięśni i bóle stawów, uczucie rozbicia, osłabienie i zaburzenia koncentracji. Nieleczona borelioza może po tygodniach lub miesiącach zająć inne narządy. Do objawów zakażenia rozsianego i późnego należą:

• zapalenie stawów — nawracające, często bardzo dokuczliwe dolegliwości stawowe;
• objawy ze strony układu nerwowego (neuroborelioza) — porażenie nerwu twarzowego, bóle korzeniowe, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych z silnym bólem głowy i sztywnością karku;
• zapalenie mięśnia sercowego — objawy ze strony serca;
• przewlekłe zanikowe zapalenie skóry — zmiany skórne typowe dla późnej postaci choroby.

Te objawy są mało swoiste i mają wiele innych przyczyn, dlatego właśnie przy nich wykonuje się badanie na boreliozę. Kleszcze przenoszą też inne choroby, np. wirusowe kleszczowe zapalenie mózgu (KZM), które wymaga osobnych badań.

Kiedy zrobić badanie na boreliozę — okienko serologiczne

Przeciwciała nie pojawiają się od razu. Okres od zakażenia do wytworzenia wykrywalnych przeciwciał, czyli okienko serologiczne, trwa średnio około 4 tygodni. Przeciwciała IgM pojawiają się zwykle po 2–4 tygodniach, a IgG po 4–8 tygodniach (czasem później). Dlatego badanie wykonuje się co najmniej 4–6 tygodni po ukąszeniu albo po pojawieniu się objawów. Zrobione wcześniej może dać wynik fałszywie ujemny, choć do zakażenia doszło.

Nie zaleca się wykonywania badań po każdym ukąszeniu kleszcza, jeśli nie ma objawów. Rozsądniej jest jak najszybciej usunąć kleszcza, zdezynfekować skórę i przez kilka tygodni obserwować miejsce ukąszenia. Lekarza trzeba odwiedzić w przypadku pojawienia się rumienia, gorączki czy innych objawów. Jeśli rumień wędrujący jest typowy, lekarz rozpoznaje boreliozę na podstawie samego wyglądu zmiany i włącza leczenie — badanie krwi nie jest wtedy potrzebne, a we wczesnej fazie często i tak byłoby jeszcze ujemne.

Dwuetapowa diagnostyka laboratoryjna boreliozy

Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych zaleca diagnostykę dwuetapową. Pierwszym krokiem jest test przesiewowy — oznaczenie przeciwciał IgM i IgG metodą ELISA lub podobną (np. CLIA). To test o wysokiej czułości: ma wiarygodnie wykluczyć zakażenie, ale może dawać wyniki fałszywie dodatnie. Jeśli wynik jest ujemny, na tym etapie diagnostyka się kończy.

Każdy wynik dodatni lub wątpliwy trzeba zweryfikować testem Western blot (immunoblot), czyli badaniem potwierdzenia. Test ten nie mierzy ilości przeciwciał, tylko pokazuje, z którymi białkami krętków Borrelia reagują — na pasku testowym widać prążki odpowiadające konkretnym antygenom, np. OspC (ważny marker wczesnej fazy w klasie IgM), VlsE, p39 czy p41. Western blot ma wysoką swoistość, więc pozwala odróżnić rzeczywistą odpowiedź na zakażenie od reakcji krzyżowych. Wykonanie samego badania przesiewowego albo samego testu Western blot nie ma pełnej wartości diagnostycznej.

Interpretacja wyników przeciwciał IgM i IgG

Wynik testu przesiewowego część laboratoriów podaje liczbowo, w jednostkach właściwych dla danego zestawu, ale interpretuje się go jakościowo: ujemny, wątpliwy lub dodatni. Progi różnią się między laboratoriami i metodami, dlatego wynik trzeba odnieść do zakresu z własnego wydruku. Poniższa tabela pokazuje orientacyjne znaczenie połączeń wyników — o rozpoznaniu decyduje lekarz, który zna objawy i czas od ukąszenia.

IgM	IgG	Najczęstsza interpretacja
ujemny	ujemny	brak przeciwciał; boreliozy raczej nie ma — chyba że badanie wykonano zbyt wcześnie, w okienku serologicznym
dodatni	ujemny	możliwa wczesna faza zakażenia, ale też wynik fałszywie dodatni; potrzebny Western blot i często powtórzenie badania po kilku tygodniach
dodatni	dodatni	kontakt z krętkami Borrelia; może to być zakażenie trwające albo przebyte — potrzebny Western blot i ocena objawów
ujemny	dodatni	najczęściej przebyte zakażenie lub zakażenie trwające dłużej; bez objawów nie jest wskazaniem do leczenia
wątpliwy	wątpliwy	wynik graniczny; potwierdzenie testem Western blot albo powtórzenie oznaczenia po 3–4 tygodniach

Borelioza IgM podwyższone

Dodatnie przeciwciała klasy IgM uważa się zwykle za znak wczesnej fazy zakażenia — osiągają najwyższe stężenie około 3–6 tygodnia od zakażenia. Ten wynik bywa jednak mylący. IgM mogą utrzymywać się miesiącami, a u części osób nawet latami po wyleczeniu, i wtedy nie oznaczają aktywnej choroby. Mogą też dawać wyniki fałszywie dodatnie. W późnej boreliozie same IgM bez IgG nie mają znaczenia diagnostycznego, bo w tym stadium przeciwciała IgG ma praktycznie każdy chory.

Borelioza IgG dodatnie

Przeciwciała IgG pojawiają się później, osiągają najwyższe stężenie kilka miesięcy po zakażeniu i utrzymują się przez lata — nawet 10–20 lat. Dodatni wynik IgG mówi więc, że organizm zetknął się z krętkami, ale nie mówi kiedy. Swoiste przeciwciała ma też wiele osób zdrowych: według danych z Polski od około 12% krwiodawców do około 40% osób z grup zwiększonego ryzyka, np. leśników. Sama obecność przeciwciał, bez objawów klinicznych, nie jest wskazaniem do leczenia.

Borelioza — wynik dodatni nie zawsze oznacza chorobę

Dodatni wynik testu przesiewowego może być fałszywie dodatni z powodu reakcji krzyżowych — przeciwciała skierowane przeciwko innym drobnoustrojom test odczytuje jak przeciwciała przeciwko Borrelia. Takie wyniki dają między innymi:

• zakażenia innymi krętkami, w tym krętkiem kiły (badanie na kiłę);
• zakażenie wirusem Epsteina-Barr, wywołującym mononukleozę zakaźną (EBV), a także cytomegalia, parwowirus B19 i HIV;
• choroby zapalne i autoimmunologiczne, m.in. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń i stwardnienie rozsiane.

Dlatego dodatni wynik badania przesiewowego zawsze potwierdza się testem Western blot, a dopiero wynik dodatni w obu etapach, razem z objawami, pozwala lekarzowi rozpoznać boreliozę.

Ujemny wynik — kiedy nie wyklucza zakażenia

Ujemny wynik oznacza, że w badanej próbce nie wykryto swoistych przeciwciał powyżej progu testu. Zakażenia nie wyklucza przede wszystkim wtedy, gdy badanie wykonano zbyt wcześnie — w okienku serologicznym. Przy ujemnym wyniku i utrzymujących się objawach zaleca się powtórzenie badania z nową próbką krwi po upływie około 4 tygodni od pierwszych objawów; po 4–6 tygodniach od wystąpienia objawów przeciwciała wykrywa się praktycznie u wszystkich chorych. Wynik może też zaniżyć antybiotyk podany na początku zakażenia, bo osłabia on wytwarzanie przeciwciał.

Inaczej jest w późnej postaci choroby. U osoby z podejrzeniem późnej boreliozy, np. zapalenia stawów czy neuroboreliozy trwającej miesiącami, ujemny wynik przeciwciał IgG praktycznie wyklucza to podejrzenie i skłania do szukania innej przyczyny objawów.

Inne badania i testy niezalecane — kompleksy immunologiczne, LTT, CD57

Poza badaniami serologicznymi wiarygodnym narzędziem jest badanie PCR, które wykrywa DNA bakterii. Stosuje się je w wybranych sytuacjach: w wycinku skóry z nietypowego rumienia, w płynie stawowym lub w płynie mózgowo-rdzeniowym. Nie zaleca się wykonywania PCR z krwi. Przy podejrzeniu neuroboreliozy bada się także przeciwciała w płynie mózgowo-rdzeniowym — jeśli jest ich tam więcej niż we krwi, przemawia to za zajęciem układu nerwowego.

Według stanowiska ekspertów nie są udokumentowane jako wiarygodne testy takie jak test transformacji limfocytów (LTT), ocena limfocytów CD57, kompleksy immunologiczne (KKI), biorezonans czy mikroskopia ciemnego pola. Część laboratoriów je oferuje, ale ich wynik nie powinien być podstawą rozpoznania ani leczenia. Do testów niezalecanych należy też badanie usuniętego kleszcza na obecność bakterii — wynik dodatni nie oznacza, że człowiek się zakaził, a ujemny nie wyklucza zakażenia. Szybki test kasetkowy z apteki, wykonywany z kropli krwi z palca, warto przed użyciem omówić z lekarzem, bo nie zastępuje dwuetapowej diagnostyki w laboratorium.

Leczenie i monitorowanie skuteczności leczenia boreliozy

Boreliozę leczy się antybiotykami — najczęściej stosuje się doksycyklinę, amoksycylinę, cefuroksym, a w niektórych postaciach ceftriakson lub cefotaksym. Wybór leku i czas leczenia zależą od postaci choroby i decyduje o nich lekarz. Profilaktyczne podawanie antybiotyku po każdym ukąszeniu kleszcza nie jest zalecane, a długotrwała antybiotykoterapia nie ma potwierdzenia w badaniach naukowych. Wcześnie rozpoznana borelioza jest chorobą wyleczalną.

Badania serologiczne nie służą do monitorowania skuteczności leczenia boreliozy. Przeciwciała, zwłaszcza IgG, mogą utrzymywać się przez wiele lat po skutecznej terapii, a ich poziom spada bardzo powoli. Utrzymujące się przeciwciała po leczeniu nie świadczą o jego niepowodzeniu. O wyleczeniu świadczy ustępowanie objawów oceniane przez lekarza, a nie wynik testu.

Jak przygotować się do badania

Test na boreliozę to zwykłe pobranie krwi żylnej. Nie trzeba być na czczo i można przyjść o dowolnej porze dnia; laboratoria zalecają jedynie, by nie jeść obfitego posiłku tuż przed pobraniem. Zwykle oznacza się obie klasy przeciwciał z jednej próbki, a wyniki IgM i IgG interpretuje się razem. Przy kolejnych oznaczeniach dobrze jest korzystać z tego samego laboratorium i tej samej metody, bo tylko wtedy wyniki da się porównać. W laboratoriach komercyjnych za pakiet IgG i IgM płaci się zwykle od około 105 do 170 zł, a za samo IgG mniej; ceny zależą od miasta i punktu. Badanie należy do panelu Stan zapalny i odporność.

Najczęstsze pytania

Jak sprawdzić, czy mam boreliozę?

Podstawą są objawy oceniane przez lekarza. Typowy rumień wędrujący wystarcza do rozpoznania bez badań krwi. W innych przypadkach wykonuje się test przesiewowy przeciwciał IgM i IgG, a wynik dodatni lub wątpliwy potwierdza się testem Western blot.

Po jakim czasie od ukąszenia kleszcza zrobić badanie na boreliozę?

Najwcześniej po około 4–6 tygodniach od ukąszenia lub od pojawienia się objawów. Wcześniej przeciwciał może jeszcze nie być i wynik będzie fałszywie ujemny. Bez objawów badanie po ukąszeniu zwykle nie jest potrzebne.

Czym się różni IgG od IgM w boreliozie?

Przeciwciała IgM pojawiają się pierwsze, zwykle po 2–4 tygodniach, i wskazują raczej na wczesną fazę zakażenia. Przeciwciała IgG pojawiają się później, po 4–8 tygodniach, i mogą utrzymywać się latami, więc świadczą o kontakcie z bakterią, także dawnym.

Jak długo utrzymuje się IgM w boreliozie?

Zwykle zanikają w ciągu około 4–6 miesięcy, ale u części osób przeciwciała IgM utrzymują się znacznie dłużej, nawet po skutecznym leczeniu. Przetrwałe IgM nie oznaczają wtedy aktywnego zakażenia, dlatego wynik zawsze ocenia się razem z objawami.

Co oznacza wysoki wynik IgG i ujemne IgM?

Najczęściej przebyte zakażenie albo zakażenie trwające od dłuższego czasu. Bez objawów taki wynik nie jest wskazaniem do leczenia, bo przeciwciała IgG ma także część osób zdrowych. Przy objawach lekarz zleca test Western blot.

Skąd wiadomo, że borelioza jest wyleczona?

Z ustąpienia objawów ocenianego przez lekarza. Przeciwciała po leczeniu nie znikają szybko i mogą być obecne latami, dlatego powtarzanie testu na boreliozę po terapii nie pokazuje, czy leczenie było skuteczne.

Czy dodatni wynik testu przesiewowego oznacza boreliozę?

Nie. Test przesiewowy jest bardzo czuły i bywa fałszywie dodatni przy reakcjach krzyżowych, np. z EBV, kiłą czy chorobami autoimmunologicznymi. Wynik trzeba potwierdzić testem Western blot i zestawić z objawami.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.

Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.