GLDH

GLDH, czyli dehydrogenaza glutaminianowa, to enzym zamknięty w mitochondriach komórek wątroby, który przechodzi do krwi dopiero przy poważnym uszkodzeniu hepatocytów. Przy pomiarze w 37°C norma GLDH wynosi zwykle do 5 U/l u kobiet i do 7 U/l u mężczyzn, ale wiążący jest zakres wydrukowany przez laboratorium obok wyniku. Podwyższone GLDH świadczy o uszkodzeniu wątroby, a jego przyczynę i głębokość pokazuje dopiero zestawienie z innymi parametrami wątrobowymi w biochemii krwi.

Tekst jest dla osób z wynikiem w ręku: wyjaśnia, czym jest ten enzym, jakie są normy, co może oznaczać wynik podwyższony, jak czytać go razem z ALT i AST oraz jak przygotować się do badania krwi.

GLDH — co to za enzym

Dehydrogenaza glutaminianowa uczestniczy w przemianach aminokwasów, przekształcając glutaminian w α-ketoglutaran. Występuje w różnych tkankach organizmu, ale enzym obecny w surowicy pochodzi z komórek wątroby, dlatego uznaje się go za swoisty dla tego narządu. To wskaźnik uszkodzenia komórek, a nie miara funkcji narządu — służy raczej ocenie, jak głębokie jest uszkodzenie, niż wykryciu samej choroby.

ALT znajduje się w cytoplazmie komórki i reaguje już na niewielkie uszkodzenie. Dehydrogenaza leży wyłącznie w mitochondriach, więc do krwi trafia dopiero, gdy komórka ulega rozpadowi lub martwicy. Najwięcej tego enzymu mają komórki w obszarze wokół żyły środkowej zrazika — dostają one krew najuboższą w tlen i jako pierwsze cierpią przy niedotlenieniu, na przykład gdy problemy z sercem powodują zastój krwi w wątrobie.

GLDH — norma i interpretacja wyniku

Aktywność enzymu podaje się w U/l. Zakresy zależą od metody i temperatury pomiaru: dawniej oznaczano go w 25°C i wtedy górne granice były niższe. Zawsze porównuj wynik z normą z wydruku.

Grupa	Norma przy pomiarze w 37°C	Dawna norma (pomiar w 25°C)
Kobiety	do 5 U/l	do 3 U/l
Mężczyźni	do 7 U/l	do 4 U/l

Dzieci mają własne zakresy, zależne od wieku; najwyższe wartości mają noworodki. Niski wynik rzadko ma znaczenie kliniczne. Wyniki fałszywie zaniżone mogą się pojawić przy wysokim stężeniu glutaminianu we krwi.

Podwyższone GLDH — możliwe przyczyny

Wzrost aktywności oznacza rozpad hepatocytów. Najczęściej towarzyszy:

• toksycznemu uszkodzeniu wątroby — przez leki, środki znieczulające czy zatrucie grzybami;
• zapaleniu wątroby — ostremu, wirusowemu lub przewlekłemu, w którym stan zapalny prowadzi do martwicy komórek;
• niedotlenieniu i zastojowi krwi w wątrobie, np. w niewydolności serca;
• chorobom nowotworowym — gdy zmiany to rak wątroby lub przerzuty;
• ciężkiej niewydolności wątroby, w tym śpiączce wątrobowej.

Stopień wzrostu zależy od tego, ile komórek uległo martwicy. Wartości rzędu 1000 U/l opisuje się przy ciężkiej martwicy wątroby, np. po zatruciu. W wirusowym zapaleniu wątroby wzrost bywa zarówno znaczny, jak i niewielki, a umiarkowany wzrost obserwuje się też w marskości (z dużymi wahaniami) i stłuszczeniu wątroby. Sama liczba nie wskazuje przyczyny ani nie pozwala zaplanować leczenia. Co zrobić z podwyższonym wynikiem? Pokazać go lekarzowi razem z listą leków i informacją o alkoholu — dalszą diagnostykę, np. USG jamy brzusznej, zleca lekarz.

GLDH a inne parametry wątrobowe

Ten enzym najwięcej mówi w zestawieniu z enzymami z innych części komórki, oznaczanymi w panelu wątroba i trzustka. GGTP, związana z błoną komórkową, rośnie przy lżejszym uszkodzeniu; ALT i AST przy cięższym; dehydrogenaza razem z AST — przy ciężkim, gdy komórki ulegają rozpadowi. W diagnostyce różnicowej wykorzystuje się też stosunek sumy AST i ALT do aktywności GLDH. Przy podejrzeniu zastoju żółci obraz uzupełniają fosfataza zasadowa (ALP) i bilirubina. Okres półtrwania enzymu wynosi około 18 godzin, więc gdy przyczyna ustąpi lub leczenie zadziała, aktywność stopniowo spada.

Badanie GLDH — przygotowanie

Krew pobiera się z żyły, a enzym oznacza w surowicy. Laboratoria zalecają przyjście rano, po całonocnym wypoczynku, i kilkanaście minut odpoczynku przed pobraniem; część zaleceń mówi też o pobraniu na czczo (bez jedzenia przez 8–12 godzin) i unikaniu alkoholu oraz intensywnego wysiłku dobę wcześniej. Na wynik czeka się zwykle od kilku do kilkunastu dni. Enzym bada się także u zwierząt, np. u psa czy konia, z innymi normami — ten tekst dotyczy badań krwi u ludzi.

Najczęstsze pytania

Co to jest GLDH?

Dehydrogenaza glutaminianowa — mitochondrialny enzym swoisty dla wątroby. Jej aktywność we krwi rośnie, gdy komórki wątroby ulegają rozpadowi.

Jaka jest norma GLDH?

Przy pomiarze w 37°C zwykle do 5 U/l u kobiet i do 7 U/l u mężczyzn. Laboratoria mogą stosować inne zakresy, dlatego wiążąca jest norma z wydruku.

Co oznacza podwyższony poziom GLDH?

Że część komórek wątroby uległa rozpadowi — z powodu leków lub toksyn, zapalenia, niedotlenienia wątroby, stłuszczenia, marskości albo nowotworu. Przyczynę ustala lekarz.

Czym różni się GLDH od ALT i AST?

ALT leży w cytoplazmie i rośnie już przy lżejszym uszkodzeniu. GLDH jest tylko w mitochondriach, więc jego wzrost wskazuje na głębsze uszkodzenie hepatocytów.

Czy niskie GLDH jest groźne?

Zwykle nie. Niski wynik rzadko ma znaczenie kliniczne; diagnostycznie liczy się przede wszystkim wzrost ponad górną granicę normy.

Czy na badanie GLDH trzeba być na czczo?

Zaleca się pobranie rano, najlepiej na czczo i bez alkoholu dzień wcześniej. Szczegółowe wskazówki podaje laboratorium wykonujące badanie.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.

Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.