HE4

HE4 to marker nowotworowy oznaczany we krwi, używany głównie w diagnostyce raka jajnika – najczęściej w połączeniu z CA 125 w teście ROMA. Producent jednego z popularnych analizatorów podaje jako górną granicę 70 pmol/l u kobiet przed menopauzą i 140 pmol/l po menopauzie, ale norma zależy od metody, dlatego wynik zawsze porównuje się z zakresem wpisanym na wydruku z laboratorium. Podwyższone HE4 nie jest rozpoznaniem: podnoszą je także choroby nerek, palenie tytoniu i wiek.

Jeśli masz wynik HE4 lub skierowanie na to badanie, poniżej znajdziesz, czym jest białko HE4, jak czytać normy, co oznacza wynik podwyższony, czym jest algorytm ROMA i jakie powinny być dalsze kroki.

HE4 – co to za białko i co mierzy badanie

Nazwa HE4 pochodzi od angielskiego human epididymis protein 4, czyli ludzkie białko najądrza 4 (gen WFDC2). Białko to wytwarza większość, choć nie wszystkie nowotwory nabłonkowe jajnika. Wysokie stężenia spotyka się zwłaszcza w raku surowiczym, endometrioidalnym i jasnokomórkowym, natomiast w raku śluzowym rośnie rzadko – w guzach śluzowych HE4 jest więc mniej pomocne. Niewielkie ilości tego białka produkują też zdrowe tkanki, więc u każdej osoby HE4 jest mierzony w jakiejś wartości – liczy się, czy przekracza zakres referencyjny.

Materiał do badania to surowica z krwi żylnej, pobieranej zwykle ze zgięcia łokciowego. Laboratorium oznacza stężenie HE4 metodą immunochemiluminescencyjną, a wynik podaje w pikomolach na litr (pmol/l).

Kiedy lekarz zleca HE4

Najczęstsze wskazanie to zmiana w jajniku widoczna w USG, przy której ginekolog chce ocenić, czy ma ona charakter łagodny, czy złośliwy. HE4 odgrywa też kluczową rolę w monitorowaniu leczenia raka jajnika – po operacji i w trakcie chemioterapii – oraz w wykrywaniu nawrotu po zakończonym leczeniu. U części pacjentek w razie progresji choroby HE4 rośnie wcześniej niż CA 125, u innych odwrotnie, dlatego oba markery uzupełniają się nawzajem.

HE4 bywa również pomocniczo oznaczany w diagnostyce raka endometrium. W metaanalizie 17 badań jego czułość w tym nowotworze wyniosła 0,65, a swoistość 0,91 – marker rzadko daje fałszywy alarm, ale części przypadków nie wychwytuje.

HE4 nie jest badaniem przesiewowym. Nie zaleca się go kobietom bez objawów i bez zmian w obrazowaniu, bo podwyższony wynik może mieć wiele przyczyn niezwiązanych z nowotworem.

HE4 – norma i interpretacja wyniku

Jednej, uniwersalnej normy HE4 nie ma. Wartości referencyjne dla kobiet przed menopauzą i po niej zależą od producenta systemu analitycznego, z którego korzysta laboratorium. Często spotykane progi 70 i 140 pmol/l pochodzą z ulotki testu jednego producenta (Abbott Architect). Badania populacyjne w innych grupach zdrowych kobiet wyznaczały niższe granice, na przykład około 58 pmol/l przed menopauzą i 69 pmol/l po menopauzie.

Sytuacja	Górna granica wg producenta Abbott Architect	Uwagi
kobiety przed menopauzą	poniżej 70 pmol/l	w innych metodach granica bywa niższa
kobiety po menopauzie	poniżej 140 pmol/l	HE4 fizjologicznie rośnie z wiekiem i po menopauzie
mężczyźni	zakres podaje laboratorium	stężenia zwykle wyższe niż u kobiet przed menopauzą; badanie zlecane rzadko

Znaczenie ma też to, czego tabela nie pokazuje. Wynik w normie nie wyklucza raka – część nowotworów jajnika nie wytwarza HE4. Podwyższone HE4 nie oznacza raka jajnika. W jednym z dużych badań wieloośrodkowych stężenia HE4 u kobiet ze zmianami łagodnymi i u chorych na nowotwory złośliwe zachodziły na siebie w bardzo szerokim przedziale, od kilkudziesięciu do ponad tysiąca pmol/l. Pojedyncza liczba nie odpowiada więc na pytanie o stopień zaawansowania ani o rozpoznanie.

Podwyższone HE4 – możliwe przyczyny poza rakiem jajnika

Zanim wynik zostanie uznany za niepokojący, lekarz sprawdza czynniki, które podnoszą HE4 niezależnie od nowotworu:

• Choroby nerek – obniżona filtracja nerkowa podnosi HE4 niezależnie od procesu nowotworowego, a w przewlekłej chorobie nerek stężenie rośnie wraz z jej stadium. Przy wysokim HE4 warto więc znać kreatyninę i eGFR.
• Palenie tytoniu – palenie papierosów zwiększa stężenie HE4 i jest niezależnym czynnikiem wpływającym na wynik.
• Wiek i menopauza – po menopauzie HE4 naturalnie wzrasta; wiek wpływa na wynik głównie u kobiet po menopauzie, a przed nią prawie go nie zmienia.
• Inne nowotwory – HE4 może być podwyższone między innymi w raku endometrium, płuca i nerki.

Dlatego przed badaniem warto poinformować lekarza o chorobach nerek, przyjmowanych lekach, paleniu i o tym, czy jest się po menopauzie – bez tych danych trudno o rzetelną analizę wyniku.

HE4 i CA 125 – porównanie markerów i test ROMA

CA 125 to starszy i częściej zlecany marker raka jajnika, ale rośnie także w endometriozie, przy mięśniakach macicy, w czasie owulacji czy w zapaleniach miednicy mniejszej. HE4 ma wyższą swoistość – znacznie rzadziej jest podwyższony w zmianach łagodnych i w endometriozie, więc pomaga zweryfikować fałszywie dodatni wynik CA 125.

Test ROMA (Risk of Ovarian Malignancy Algorithm) to algorytm, który z wyników HE4 i CA 125 oraz statusu menopauzalnego wylicza indeks ryzyka, że zmiana w jajniku jest złośliwa. Wynik podaje się w procentach, a próg odcięcia zależy od metody. Przykładowo laboratorium ALAB przyjmuje wysokie ryzyko przy ROMA ≥ 7,4% przed menopauzą i ≥ 25,3% po menopauzie. W jednym z polskich badań skuteczność rozróżniania (pole pod krzywą ROC) wyniosła 69% dla samego CA 125, 85% dla HE4 i 90% dla ROMA – połączenie markerów działa lepiej niż każdy z nich osobno.

Ani samo HE4, ani ROMA nie może samodzielnie zdiagnozować raka jajnika. Podwyższony wynik ROMA oznacza, że zmiana wymaga pilniejszej i dokładniejszej oceny – zwykle przez ginekologa onkologa. Rozpoznanie raka stawia się dopiero na podstawie badania histopatologicznego tkanki, najczęściej pobranej podczas operacji.

Wynik HE4 powyżej normy – dalsze kroki i niepokojące objawy

Z wynikiem powyżej normy trzeba zgłosić się do lekarza, który zlecił badanie, albo do ginekologa. Typowe dalsze kroki to ocena funkcji nerek, porównanie z CA 125 lub wyliczenie ROMA, USG i – jeśli wyniki budzą wątpliwości – konsultacja onkologiczna. Przy niewielkim przekroczeniu normy lekarz może zalecić powtórzenie badania w tym samym laboratorium, bo wyniki z różnych metod nie są wprost porównywalne.

Z wizytą nie należy zwlekać, gdy wynikowi towarzyszą objawy, które mogą wskazywać na nowotwór jajnika: utrzymujące się wzdęcia i uczucie pełności, pobolewania brzucha lub bólu w podbrzuszu, zmniejszenie łaknienia, zaparcia, powiększanie się obwodu brzucha, chudnięcie bez przyczyny i przewlekłe zmęczenie. Jeśli w rodzinie chorowano na raka jajnika lub piersi, warto o tym powiedzieć lekarzowi przy omawianiu wyniku.

HE4 jest jednym z badań w panelu markery nowotworowe. Służy do oceny ryzyka i monitorowania leczenia.

Najczęstsze pytania

Co oznacza wynik HE4?

Wynik HE4 pokazuje stężenie białka HE4 we krwi w pmol/l. Wartość mieszcząca się w zakresie dla danej metody i statusu menopauzalnego to wynik prawidłowy; wartość podwyższona wymaga oceny lekarza razem z CA 125, USG i funkcją nerek.

Ile wynosi HE4 przy raku jajnika?

Nie ma jednej wartości. U chorych na raka jajnika HE4 bywa w normie albo sięga kilkuset i więcej pmol/l, a podobne wyniki zdarzają się w zmianach łagodnych i w chorobach nerek. O rozpoznaniu decyduje badanie histopatologiczne.

Czy trzeba być na czczo przed badaniem HE4?

Laboratoria podają różne zalecenia. Część nie wymaga przygotowania i pobiera krew o dowolnej porze, część zaleca pobranie rano na czczo, po 8–12 godzinach od posiłku. Najlepiej sprawdzić instrukcję laboratorium, w którym wykonujesz badanie.

Ile kosztuje badanie HE4 i czy potrzebne jest skierowanie?

W sieci Diagnostyka badanie kosztuje od około 86 do 145 zł, zależnie od miasta, a na wynik czeka się zwykle od 1 do 3 dni. Odpłatnie można je wykonać bez skierowania, ale wynik i tak warto omówić z lekarzem.

Czy podwyższony test ROMA oznacza raka?

Nie. Wysoki ROMA oznacza większe ryzyko, że zmiana w jajniku jest złośliwa, i jest wskazaniem do szybszej, dokładniejszej diagnostyki u ginekologa onkologa. Rozpoznanie wymaga badania tkanki.

Czy endometrioza podnosi HE4?

Endometrioza rzadziej podnosi HE4 niż CA 125 – to głównie CA 125 daje w niej wyniki fałszywie dodatnie, dlatego oznaczenie HE4 pomaga odróżnić endometriozę i łagodne torbiele od zmiany złośliwej.

Czy mężczyzna może zbadać HE4?

Może, ale badanie jest u mężczyzn zlecane rzadko. HE4 bywa u nich podwyższone w niektórych nowotworach, głównie płuca i nerki, oraz w niewydolności nerek; w praktyce marker stosuje się niemal wyłącznie u kobiet.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.

Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.