Grupa krwi i Rh
Określa grupę krwi w układzie AB0 (A, B, AB, 0) oraz antygen D, czyli czynnik Rh. Grupa nie zmienia się przez życie; do karty grupy krwi, uznawanej przy transfuzji, laboratorium wykonuje dwa niezależne oznaczenia.
Badanie grupy krwi określa, do której z czterech grup układu AB0 należy krew — A, B, AB czy 0 — oraz czy na krwinkach czerwonych jest antygen D, czyli czynnik Rh (wynik Rh dodatni lub Rh ujemny). Nie ma tu normy: każda grupa krwi jest prawidłowa, a wynik liczy się przy przetoczeniu krwi i w czasie ciąży. Tekst jest dla osób, które dostały wynik lub potrzebują go przed ciążą czy zabiegiem: przeczytasz w nim, co oznacza zapis grupy i Rh, z którymi grupami twoja krew jest zgodna, kiedy wynik uznaje szpital i czym grozi konflikt serologiczny.
Grupa krwi — antygeny i przeciwciała
Grupa krwi to zestaw antygenów na krwinkach czerwonych. W układzie AB0 o przynależności decydują antygen A i antygen B. Kto nie ma danego antygenu, ma w surowicy przeciwciała przeciwko niemu — przeciwciała anty-A i anty-B powstają same w pierwszych latach życia. Dlatego oznaczenie grupy krwi sprawdza i krwinki, i surowicę.
| Grupa krwi | Antygen na krwinkach | Przeciwciała w surowicy | Zgodne krwinki dawcy |
|---|---|---|---|
| A | A | anty-B | A, 0 |
| B | B | anty-A | B, 0 |
| AB | A i B | brak | A, B, AB, 0 |
| 0 | brak antygenu A i B | anty-A i anty-B | 0 |
Stąd grupę 0 Rh ujemny nazywa się uniwersalnym dawcą, a grupę AB Rh dodatni uniwersalnym biorcą. W Polsce najczęstsza jest grupa A (około 40% osób), dalej 0 (33%), grupa B (19%) i grupa AB (8%).
Czynnik Rh — Rh dodatni i Rh ujemny
Z antygenów układu Rh oznacza się najważniejszy, antygen D (RhD). Rh dodatni oznacza, że antygen D jest obecny, Rh ujemny — jego brak. Około 85% osób rasy białej ma Rh dodatni, a 15% Rh ujemny. Osoba Rh ujemna nie ma naturalnych przeciwciał anty-D; wytwarza je dopiero po kontakcie z krwinkami Rh dodatnimi — po niezgodnej transfuzji albo w ciąży.
Dziecko dziedziczy grupę po obojgu rodzicach. Geny A i B są współdominujące, a gen 0 recesywny, więc rodzice z grupami A i B mogą mieć dziecko z każdą grupą. Dwoje rodziców Rh dodatnich może mieć dziecko Rh ujemne.
Grupa krwi w ciąży i ryzyko konfliktu serologicznego
Grupę krwi i Rh oznacza się na początku ciąży, w pierwszym trymestrze. Konflikt serologiczny grozi, gdy matka jest Rh ujemna, a dziecko Rh dodatnie, po ojcu. Gdy krwinki płodu przedostaną się do krwi matki — zwykle przy porodzie, poronieniu lub zabiegu — jej organizm może wytworzyć przeciwciała anty-D. W kolejnej ciąży przechodzą one przez łożysko i niszczą krwinki płodu, wywołując chorobę hemolityczną płodu i noworodka. Pierwsza ciąża zwykle przebiega bez powikłań.
Profilaktyka polega na podaniu immunoglobuliny anty-D około 28. tygodnia ciąży oraz po porodzie dziecka Rh dodatniego, po poronieniu i zabiegach. Wcześniej lekarz zleca badanie przeciwciał odpornościowych. Konflikt w układzie AB0 przebiega znacznie łagodniej.
Jak wygląda badanie i kiedy wynik jest ważny
Badanie wykonuje się z próbki krwi żylnej, bez przygotowania i bez bycia na czczo. Personel trzeba uprzedzić o przetoczeniu krwi w ostatnich 120 dniach. Na wynik czeka się zwykle do 3 dni, a cena w prywatnym laboratorium to orientacyjnie 59–99 zł. U dzieci poniżej 2. roku życia antygeny nie są jeszcze w pełni wykształcone.
Grupa krwi nie zmienia się przez życie, więc wynik jest bezterminowy — wyjątkiem jest przeszczep szpiku od dawcy z inną grupą. Do przetoczenia krwi potrzebny jest wynik potwierdzony dwoma niezależnymi oznaczeniami; spełnia ten wymóg karta grupy krwi. Mimo to przed transfuzją wykonuje się próbę krzyżową. Badanie nie jest częścią morfologii z rozmazem, choć oba należą do działu Morfologia i krew. Gdy po przetoczeniu podejrzewa się rozpad krwinek, lekarz sprawdza m.in. haptoglobinę i bilirubinę.
Czy grupa krwi wpływa na zdrowie
Opisano pewne związki: grupę A z nieco wyższym ryzykiem raka żołądka, grupę 0 z chorobą wrzodową i prawdopodobnie mniejszym ryzykiem zakrzepicy żylnej, grupy inne niż 0 z wyższym ryzykiem raka trzustki. Dotyczą one dużych populacji, nie pojedynczej osoby.
Najczęstsze pytania
Co to znaczy Rh minus?
Rh minus oznacza brak antygenu D na krwinkach czerwonych. To nie choroba, ale ma znaczenie przy transfuzji i w ciąży, gdy płód może być Rh dodatni.
Czy czynnik Rh może się zmienić?
Nie. Grupa krwi i czynnik Rh są stałe. Zmienić je może jedynie przeszczep szpiku lub komórek krwiotwórczych od dawcy o innej grupie.
Co to znaczy grupa krwi 1, 2, 3, 4?
To dawne oznaczenie Jana Janskiego: I to grupa 0, II — grupa A, III — grupa B, IV — grupa AB. Dziś na wynikach stosuje się litery.
Co to jest próba krzyżowa?
To sprawdzenie zgodności krwi biorcy z konkretną jednostką krwi dawcy przed transfuzją. Wykrywa przeciwciała, których nie pokazuje oznaczenie AB0 i Rh.
Jaka jest najlepsza grupa krwi?
Żadna. Każda grupa krwi jest prawidłowa; w praktyce liczy się zgodność przy transfuzji i czynnik Rh w ciąży.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.
Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.