Dihydrotestosteron (DHT)
Androgen powstający z testosteronu pod wpływem 5-alfa-reduktazy. Bada się go m.in. przy hirsutyzmie, PCOS i niepłodności; wynik z krwi nie rozstrzyga o łysieniu androgenowym. Normy zależą od metody, płci i wieku.
Dihydrotestosteron (DHT) to najsilniejszy androgen w organizmie człowieka — hormon powstający z testosteronu pod wpływem enzymu 5-alfa-reduktazy, a jego badanie we krwi pomaga ocenić nadmiar lub niedobór androgenów u obu płci. Norma zależy od płci, wieku i metody: w jednym z laboratoriów referencyjnych wynosi u dorosłych mężczyzn do 65. roku życia 23,2–101,5 ng/dl, a u kobiet 3,3–19,7 ng/dl. Wynik zawsze porównuje się z zakresem wydrukowanym przez laboratorium, które wykonało oznaczenie.
Ten tekst jest dla osób, które mają w ręku wynik DHT albo skierowanie na to badanie. Znajdziesz tu normy w różnych jednostkach, możliwe przyczyny podwyższonego i niskiego poziomu DHT, wyjaśnienie, co wynik mówi (i czego nie mówi) o wypadaniu włosów, oraz zasady przygotowania do pobrania.
Czym jest dihydrotestosteron (DHT) i za co odpowiada
Dihydrotestosteron należy do androgenów, czyli męskich hormonów płciowych. Powstaje głównie z testosteronu w reakcji przekształcenia katalizowanej przez 5-alfa-reduktazę. Enzym ten występuje w dwóch typach: typ 2 dominuje w prostacie, typ 1 w skórze i mieszkach włosowych, a w wątrobie działają oba. U mężczyzn około 30% krążącego DHT powstaje w jądrach, a około 70% w innych tkankach, głównie w wątrobie. U kobiet DHT pochodzi przede wszystkim z androstendionu i częściowo z DHEA.
DHT wiąże się z receptorem androgenowym kilkukrotnie silniej niż testosteron — źródła podają od 2 do 5 razy. Odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu zewnętrznych narządów płciowych u płodu płci męskiej, a w okresie dojrzewania odpowiada za owłosienie ciała i zarost. U dorosłych mężczyzn odpowiada za wzrost i utrzymanie prawidłowej funkcji gruczołu krokowego, pobudza gruczoły łojowe i wpływa na libido. U kobiet występuje w śladowych ilościach. Zarówno nadmiar, jak i niedobór DHT może wpływać na zdrowie.
Ważne dla interpretacji: dihydrotestosteron działa głównie tam, gdzie powstaje, czyli wewnątrz komórek tkanek docelowych. We krwi krąży tylko około 10% jego puli, w większości związane z białkiem SHBG. Dlatego jego poziom w surowicy nie odzwierciedla w pełni tego, jak silnie androgeny działają w skórze, mieszkach włosowych czy prostacie.
DHT badanie — kiedy się je wykonuje
Dihydrotestosteron bada się rzadziej niż testosteron — to nie jest badanie pierwszego wyboru. Zwykle stanowi element rozszerzonej diagnostyki zaburzeń hormonalnych, po oznaczeniu testosteronu całkowitego i SHBG — pozostałe badania tej grupy znajdziesz w panelu Tarczyca i hormony. Lekarz może zlecić DHT:
- u mężczyzn — przy łysieniu androgenowym, podejrzeniu przerostu lub nowotworu gruczołu krokowego, w kontroli leczenia lekami hamującymi 5-alfa-reduktazę, przy niepłodności, hipogonadyzmie, uporczywym trądziku i łojotoku,
- u kobiet — przy hirsutyzmie (nadmiernym owłosieniu typu męskiego), zaburzeniach miesiączkowania i płodności, podejrzeniu zespołu policystycznych jajników (PCOS) oraz w kontroli androgenowej terapii zastępczej,
- u dzieci — przy niejednoznacznej budowie narządów płciowych (zaburzeniach rozwoju płci).
Dihydrotestosteron — norma i jednostki
Dihydrotestosteron nie ma jednej, uniwersalnej normy. Zakres ustala laboratorium i zależy on od płci, wieku i metody. Najdokładniejsza jest chromatografia cieczowa z tandemową spektrometrią mas (LC-MS/MS). Starsze bezpośrednie testy immunologiczne (RIA, ELISA) dawały wyniki wyższe o 25%, a według niektórych badań nawet o 40%, zwłaszcza przy niskich stężeniach. Wynik może być podany w ng/dl, pg/ml albo nmol/l: 1 ng/dl to 10 pg/ml, czyli około 0,034 nmol/l.
| Grupa | Zakres w ng/dl | To samo w pg/ml |
|---|---|---|
| mężczyźni do 65 lat | 23,2–101,5 | 232–1015 |
| mężczyźni 65–75 lat | 8,7–92,8 | 87–928 |
| mężczyźni 75–85 lat | do 89,9 | do 899 |
| kobiety | 3,3–19,7 | 33–197 |
Inne źródła podają podobne wartości. Dla zdrowych mężczyzn w wieku 18–59 lat badanych metodą LC-MS/MS opisano zakres 14–77 ng/dl, a jedno z dużych amerykańskich laboratoriów stosuje 11–95 ng/dl. U mężczyzn stężenie DHT jest zwykle 7–10 razy niższe niż testosteronu. U kobiet średnie stężenie wynosi około 9 ng/dl przed menopauzą i około 3 ng/dl po niej.
| Wynik | Co może oznaczać |
|---|---|
| w zakresie referencyjnym | brak nadmiaru i niedoboru DHT we krwi; nie wyklucza łysienia androgenowego ani nadwrażliwości tkanek na androgeny |
| powyżej zakresu | nadmiar androgenów (np. PCOS, przyjmowanie testosteronu lub sterydów), rzadziej guz wydzielający hormony — wymaga oceny lekarza |
| poniżej zakresu | niski testosteron, leczenie inhibitorem 5-alfa-reduktazy lub — rzadko — wrodzony niedobór tego enzymu |
Podwyższony dihydrotestosteron — przyczyny i objawy
Do wzrostu poziomu DHT przyczynia się najczęściej duża ilość testosteronu albo zwiększona aktywność 5-alfa-reduktazy, która nasila produkcję tego hormonu. Do możliwych przyczyn należą:
- przyjmowanie testosteronu, sterydów anabolicznych lub suplementów androgenowych,
- dziedziczna skłonność do wyższej aktywności 5-alfa-reduktazy,
- zespół policystycznych jajników, wrodzony przerost nadnerczy, zespół Cushinga, insulinooporność,
- menopauza — spadek estrogenów zaburza równowagę między estrogenami a androgenami,
- rzadko guzy wydzielające hormony: jąder, jajników lub kory nadnerczy.
U mężczyzn nadmiar DHT wiąże się z łysieniem androgenowym, łagodnym przerostem prostaty, trądzikiem i przetłuszczaniem skóry. U kobiet objawia się hirsutyzmem, trądzikiem hormonalnym, łojotokiem, zaburzeniami miesiączkowania i wypadaniem włosów. Wysokie DHT samo w sobie nie oznacza raka prostaty — w dużym badaniu nie znaleziono związku stężenia DHT we krwi z tym nowotworem. W ocenie prostaty podstawą pozostaje PSA i badanie urologiczne.
Niski poziom DHT — co może oznaczać
Najczęstszą przyczyną niskiego DHT jest niedobór testosteronu: hipogonadyzm, niedoczynność przysadki (mniej LH i FSH) albo starzenie się. Niskie wartości towarzyszą też zespołowi metabolicznemu i cukrzycy typu 2. Częstą, łatwą do przeoczenia przyczyną są leki z grupy inhibitorów 5-alfa-reduktazy — finasteryd i dutasteryd — których celem jest właśnie zmniejszenie produkcji DHT.
Rzadką przyczyną jest wrodzony niedobór 5-alfa-reduktazy typu 2. To choroba dziedziczona autosomalnie recesywnie: testosteron jest wysoki, DHT niskie, a stosunek testosteronu do DHT — podwyższony. U chłopców prowadzi do nieprawidłowego rozwoju narządów płciowych. U dorosłych mężczyzn niskie DHT może się wiązać z obniżonym libido, zaburzeniami erekcji i płodności oraz mniejszą masą mięśniową. Przy niskim wyniku lekarz zwykle zleca dodatkowe badania hormonalne, żeby ustalić przyczynę przed wdrożeniem leczenia.
Dihydrotestosteron a łysienie androgenowe i wypadanie włosów
DHT wiąże się z receptorami androgenowymi w brodawkach mieszków włosowych na skórze głowy. Zaburza to kolejne fazy cyklu włosa i osłabia wzrost włosów: nowe są cieńsze, krótsze i jaśniejsze. Ten proces nazywa się miniaturyzacją mieszków włosowych. U mężczyzn utrata włosów zaczyna się zwykle w okolicy skroniowej i na czole (zakola), a potem obejmuje czubek głowy. U kobiet włosy przerzedzają się rozlanie na szczycie głowy, wzdłuż przedziałka, przy zachowanej linii czołowej.
Rolę DHT w łysieniu typu męskiego potwierdza to, że mężczyźni z niedoborem 5-alfa-reduktazy nie łysieją, a finasteryd powoduje zahamowanie postępu choroby. Nie oznacza to jednak, że wynik z krwi wyjaśni problem wypadania włosów. Stężenie DHT w surowicy nie koreluje z łysieniem androgenowym — istotną rolę odgrywa genetycznie uwarunkowana wrażliwość mieszków włosowych i DHT wytwarzane lokalnie w skórze głowy. U kobiet z łysieniem androgenowym oznaczanie DHT we krwi ma niewielką wartość diagnostyczną. Prawidłowy wynik nie wyklucza więc tej choroby.
Jak przygotować się do badania DHT
Krew pobiera się z żyły łokciowej, najlepiej rano, między 7:00 a 9:00, ze względu na dobowy rytm hormonów płciowych. Zalecenia co do bycia na czczo różnią się między laboratoriami, dlatego warto sprawdzić je w punkcie pobrań. Przez 24–48 godzin przed badaniem nie pij alkoholu — zaburza on pracę wątroby, która odpowiada za metabolizm DHT i innych androgenów. Unikaj też intensywnego wysiłku i stresu. Powiedz lekarzowi o lekach i suplementach, zwłaszcza o finasterydzie, dutasterydzie, testosteronie i sterydach anabolicznych.
Najczęstsze pytania
Czy DHT to wolny testosteron?
Nie. Dihydrotestosteron to osobny hormon, który powstaje z testosteronu. Testosteron wolny to część testosteronu niezwiązana z białkami krwi. To dwa różne badania o innych normach.
Jaki powinien być poziom DHT?
Zależy od płci, wieku i metody. Przykładowo u mężczyzn do 65 lat 23,2–101,5 ng/dl, u kobiet 3,3–19,7 ng/dl. Wiążący jest zakres na Twoim wydruku.
Czy badanie DHT wykryje łysienie androgenowe?
Nie. Łysienie androgenowe rozpoznaje lekarz na podstawie obrazu włosów i skóry głowy. Poziom DHT we krwi bywa prawidłowy mimo postępującego wypadania włosów.
Jak obniżyć DHT w organizmie?
Skutecznie obniżają je leki hamujące 5-alfa-reduktazę, takie jak finasteryd i dutasteryd. Mają one działania niepożądane i stosuje się je tylko z przepisu lekarza.
Czy wysoki poziom DHT zawsze oznacza chorobę?
Nie. Często podnosi go przyjmowanie testosteronu, a starsze bezpośrednie metody immunologiczne dają wartości wyższe niż LC-MS/MS. Znaczenie ma obraz kliniczny i inne badania hormonalne.
Czy u kobiet wynik DHT zależy od dnia cyklu?
W badaniu metodą LC-MS/MS stężenie DHT nie zmieniało się w trakcie cyklu, w przeciwieństwie do testosteronu. Mimo to warto podać laboratorium dzień cyklu, bo zwykle oznacza się kilka hormonów naraz.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.
Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.