Metoksykatecholaminy

Metoksykatecholaminy (metanefryny) to nieaktywne produkty rozpadu adrenaliny i noradrenaliny, a ich oznaczenie w dobowej zbiórce moczu lub w osoczu służy przede wszystkim do wykrycia albo wykluczenia guza chromochłonnego nadnerczy. Norma zależy od laboratorium i metody: według MedlinePlus metanefryna w moczu wynosi 24–96 µg/24 h, a normetanefryna 75–375 µg/24 h; w osoczu prawidłowe są wartości metanefryny poniżej 0,5 nmol/l i normetanefryny poniżej 0,9 nmol/l.

Ten tekst jest dla osób, które mają wynik w ręku albo skierowanie na badanie: wyjaśniamy, co oznacza wynik podwyższony, co może go zafałszować i jak przygotować się do zbiórki moczu.

Czym są metoksykatecholaminy

Katecholaminy — adrenalina, noradrenalina i dopamina — powstają głównie w rdzeniu nadnerczy i w zakończeniach nerwów współczulnych, a ich wydzielanie rośnie przy stresie, bólu i wysiłku. Enzym COMT przekształca je w metoksykatecholaminy: z adrenaliny powstaje metanefryna (M), z noradrenaliny normetanefryna (N), a z dopaminy 3-metoksytyramina (3-MT). Guz wydziela katecholaminy napadowo, ale ich metabolity uwalnia w sposób ciągły i mają one dłuższy okres półtrwania. Dlatego metoksykatecholaminy lepiej wychwytują guz niż sam poziom katecholamin.

Normy metoksykatecholamin

Wiążący jest zakres wydrukowany na wyniku — wartości zależą od laboratorium, metody, wieku i płci. Przykładowe zakresy:

Materiał	Parametr	Wartość prawidłowa
Mocz z dobowej zbiórki	metanefryna	24–96 µg/24 h
Mocz z dobowej zbiórki	normetanefryna	75–375 µg/24 h
Osocze	metanefryna	< 0,5 nmol/l
Osocze	normetanefryna	< 0,9 nmol/l

Część laboratoriów podaje wyniki z osocza w pg/ml, a w moczu oznacza również 3-metoksytyraminę. Do wyniku z moczu dołącza się kreatyninę, która pokazuje, czy zbiórka była kompletna — patrz kreatynina w moczu.

Metoksykatecholaminy podwyższone — co to oznacza

Guz chromochłonny nadnerczy jest rzadki — rocznie rozpoznaje się go u 2–8 osób na milion — dlatego wynik fałszywie dodatni zdarza się częściej niż prawdziwy. Podwyższenie mogą spowodować stres, ciężka choroba, intensywna aktywność fizyczna, obturacyjny bezdech senny, dieta i leki. Lekarz zwykle eliminuje te czynniki i powtarza badanie. Gdy wynik nadal jest wysoki, kolejnym krokiem są badania obrazowe: najczęściej tomografia komputerowa, a u dzieci i kobiet w ciąży rezonans magnetyczny. Pomocniczo oznacza się chromograninę A.

Poza guzem chromochłonnym i przyzwojakami wysokie wyniki występują w innych nowotworach neuroendokrynnych, m.in. w nerwiaku zarodkowym (neuroblastoma) u dzieci. Prawidłowy wynik sprawia natomiast, że guz chromochłonny jest mało prawdopodobny. Niskie wartości nie mają zwykle znaczenia klinicznego.

Kiedy wykonać badanie

• napady wysokiego ciśnienia z bólami głowy, kołataniem serca, poceniem się, bladością, drżeniem i uczuciem niepokoju,
• nadciśnienie oporne na leczenie,
• guz nadnercza wykryty przypadkiem w badaniu obrazowym,
• guz chromochłonny w rodzinie lub zespół genetyczny, np. MEN 2, zespół von Hippel-Lindaua, nerwiakowłókniakowatość typu 1 — w MEN 2 bada się też kalcytoninę,
• kontrola po operacji — co najmniej raz w roku, do końca życia.

Przygotowanie i dobowa zbiórka moczu

Przez 3–4 dni przed zbiórką i w jej trakcie zalecane jest unikanie kawy (także bezkofeinowej), herbaty, napojów gazowanych, alkoholu, czekolady, wanilii, bananów, cytrusów, orzechów, awokado i pomidorów. Wynik mogą zafałszować m.in. trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inhibitory MAO, lewodopa i paracetamol — o odstawieniu leków decydujesz razem z lekarzem, nigdy samodzielnie. Ogranicz stres i wysiłek.

Stabilizator (kwas solny) i pojemnik 2–3 l z podziałką odbierz w laboratorium. Zbiórkę zaczyna się rano: pierwsza porcja moczu trafia do toalety, kolejne — przez 24 godziny — do pojemnika trzymanego w chłodzie. Na zakończeniu dołącza się pierwszą poranną porcję następnego dnia. Zmierz objętość, wymieszaj całość, odlej 50–100 ml i dostarcz próbkę w najkrótszym czasie. Zbiórki nie robi się od 1–2 dni przed miesiączką do 3 dni po niej.

Do badania z osocza krew pobiera się rano, na czczo, po około 30 minutach odpoczynku w pozycji leżącej. Więcej oznaczeń hormonalnych znajdziesz w dziale Tarczyca i hormony.

Najczęstsze pytania

Co oznacza podwyższony poziom metanefryny?

Najczęściej wpływ stresu, diety, leków lub błędu zbiórki. Rzadziej guz chromochłonny nadnerczy. Lekarz zwykle zleca powtórzenie badania, a przy utrzymującym się wzroście — badania obrazowe.

Co oznacza, gdy normetanefryna jest powyżej normy?

Normetanefryna pochodzi z noradrenaliny, więc jej wzrost może wskazywać na guz wydzielający noradrenalinę, ale też na stres, bezdech senny lub działanie leków. Wynik ocenia się razem z metanefryną.

Mocz czy krew — które badanie lepsze?

Oba są zalecanymi badaniami pierwszego wyboru. Zbiórka moczu uśrednia wahania z całej doby, badanie z osocza jest prostsze, ale wymaga pobrania krwi na leżąco. Wybór należy do lekarza.

Czego nie robić podczas dobowej zbiórki moczu?

Nie pomijaj żadnej porcji, nie oddawaj moczu bezpośrednio do pojemnika z kwasem, nie pij kawy, herbaty ani alkoholu i unikaj intensywnego wysiłku. Pominięta porcja wymaga powtórzenia zbiórki.

Ile kosztuje badanie metoksykatecholamin?

W dużych sieciach laboratoriów badanie z dobowej zbiórki moczu kosztuje zwykle około 220–360 zł, a na wynik czeka się od 5 do 10 dni.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.

Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.