SCC (SCC-Ag)
Marker raków płaskonabłonkowych — szyjki macicy, płuca, przełyku, głowy i szyi — używany głównie do kontroli leczenia i wykrywania nawrotu. Podnoszą go też choroby nerek, płuc, wątroby i skóry, zwłaszcza łuszczyca.
SCC, czyli antygen raka płaskonabłonkowego (SCC-Ag, z ang. squamous cell carcinoma antigen), to marker nowotworowy oznaczany w surowicy krwi, używany głównie przy raku szyjki macicy, płuca, przełyku oraz głowy i szyi. W wielu laboratoriach norma wynosi poniżej 2,0 ng/ml, ale dokładna granica zależy od metody i zawsze jest podana na wydruku wyniku. Podwyższone stężenie SCC nie oznacza raka, a prawidłowe go nie wyklucza.
Ten tekst jest dla osób, które mają w ręku wynik badania SCC: wyjaśnia, czym jest antygen, jak czytać normę, co poza nowotworem podnosi jego poziom i do czego lekarz używa tego oznaczenia.
Antygen raka płaskonabłonkowego SCC — czym jest
Antygen SCC to glikoproteina wykrywana w cytoplazmie prawidłowych, jak i zmienionych nowotworowo komórek płaskonabłonkowych, czyli komórek nabłonka płaskiego. Wyizolowano go w 1977 roku z tkanki raka szyjki macicy. U zdrowych osób występuje w surowicy krwi w bardzo niskim stężeniu. Ponieważ wytwarzają go także zdrowe komórki, SCC nie jest swoisty dla nowotworu i nie służy do badań przesiewowych.
SCC — norma i interpretacja wyniku
Wartości referencyjne różnią się między laboratoriami i metodami oznaczenia. Często podawana górna granica to 2,0 ng/ml; spotyka się też zakres 1,5–2,0 ng/ml. Wyniki z różnych laboratoriów nie zawsze są porównywalne, dlatego kolejne oznaczenia najlepiej wykonywać w tym samym miejscu.
| Stężenie SCC Ag | Orientacyjna interpretacja |
|---|---|
| poniżej 2,0 ng/ml (lub granicy z wydruku) | wynik w normie; nie wyklucza nowotworu |
| nieznacznie powyżej normy | często przyczyny nienowotworowe: choroby płuc, nerek, wątroby, skóry |
| wysokie stężenia | możliwy rak płaskonabłonkowy, ale także łuszczyca; wymaga oceny lekarza |
| ponowny wzrost po leczeniu | może wskazywać na nawrót lub przerzuty |
SCC podwyższone — przyczyny nienowotworowe
Niewielki wzrost SCC obserwuje się u niektórych chorych z chorobami płuc, niewydolnością nerek, marskością wątroby, chorobą Leśniewskiego-Crohna i niezłośliwymi guzami głowy i szyi. Wzrost SCC bywa też w zapalnych chorobach skóry, takich jak egzema, a wysokie stężenia opisuje się zwłaszcza w łuszczycy. Przy podwyższonym SCC lekarz często sprawdza też kreatyninę, bo zaburzona praca nerek utrudnia ocenę markera. Wynik może zawyżyć również zanieczyszczenie próbki śliną lub naskórkiem.
SCC a rak szyjki macicy i inne nowotwory
Antygen SCC jest wykorzystywany w diagnostyce raka płaskonabłonkowego szyjki macicy, sromu, płuc, przełyku oraz głowy i szyi. W raku szyjki macicy czułość badania wynosi 45–85% w wykrywaniu guza pierwotnego i 66–84% w wykrywaniu przerzutów, a stężenie zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania. W raku przełyku czułość wynosi 30–39%, zależnie od stadium. W płaskonabłonkowym raku płuc podwyższone SCC ma 39–78% pacjentów — tam lekarz łączy je często z CYFRA 21-1 i CEA. W raku jajnika SCC jest mało przydatny; stosuje się CA-125 i HE4.
Monitorowanie leczenia i wykrywanie nawrotu
Największa wartość badania to kontrola po leczeniu. Po radykalnej operacji lub radioterapii poziom SCC wraca do normy. Jeśli wysokie wartości stale utrzymują się 2–6 tygodni po leczeniu, sugeruje to pozostawienie guza resztkowego. Ponowny wzrost po początkowym spadku wiąże się z nawrotem i może wyprzedzać wystąpienie objawów nawet o 2–5 miesięcy. Pozostałe markery z tej grupy opisujemy w panelu markery nowotworowe.
Najczęstsze pytania
Jaka jest norma markera SCC?
Najczęściej poniżej 2,0 ng/ml, choć część laboratoriów podaje zakres 1,5–2,0 ng/ml. Obowiązuje norma wpisana na wydruku, bo zależy od metody oznaczenia.
Co oznacza podwyższony marker SCC?
Może wskazywać na raka płaskonabłonkowego, ale często wynika z chorób płuc, nerek, wątroby lub skóry, zwłaszcza łuszczycy. Sam wynik nie wystarcza do rozpoznania — potrzebne są badania obrazowe i ocena lekarza.
Czy SCC w normie wyklucza raka?
Nie. U znacznego odsetka chorych stężenie SCC pozostaje prawidłowe — w raku szyjki macicy czułość badania wynosi 45–85%. Dlatego badanie nie zastępuje cytologii ani badania HPV.
Czy na badanie SCC trzeba być na czczo?
Zalecenia laboratoriów się różnią: jedne proszą o pobranie rano na czczo, inne nie wymagają przygotowania. Warto zapytać w punkcie pobrań. Wynik jest zwykle gotowy w ciągu 2 dni roboczych.
Kiedy lekarz zleca badanie SCC?
Przy podejrzeniu lub rozpoznaniu raka płaskonabłonkowego, przed leczeniem (stężenie wyjściowe pomaga ocenić rokowanie) oraz w kontroli po operacji, radioterapii lub chemioterapii.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.
Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.