LH (lutropina)

LH, czyli hormon luteinizujący (lutropina), to hormon produkowany przez przedni płat przysadki mózgowej, który u kobiet wywołuje owulację, a u mężczyzn pobudza jądra do wytwarzania testosteronu. Norma LH zależy od płci i fazy cyklu: u kobiet w fazie folikularnej wynosi orientacyjnie ok. 1–12 mIU/ml, w okresie owulacji rośnie kilkukrotnie (do kilkudziesięciu mIU/ml), a u dorosłych mężczyzn mieści się zwykle w granicach ok. 1–9 mIU/ml — dokładny zakres zależy od laboratorium i metody, dlatego wiążący jest ten wydrukowany na wyniku.

Jeśli masz przed sobą wynik badania LH, poniżej znajdziesz normy dla poszczególnych faz cyklu, po menopauzie i u mężczyzn, znaczenie wysokiego i niskiego poziomu hormonu, zasady wyboru dnia cyklu oraz odpowiedzi na najczęstsze pytania.

Hormon LH (hormon luteinizujący) — za co odpowiada w organizmie

Hormon luteinizujący to hormon produkowany przez przysadkę mózgową razem z hormonem folikulotropowym (FSH) — oba należą do gonadotropin, a ich narządami docelowymi są gonady, czyli jajniki i jądra. Wydzielanie LH pobudza gonadoliberyna (GnRH) z podwzgórza, a hamują je hormony płciowe krążące we krwi: estradiol, progesteron i testosteron. Hormon jest wydzielany pulsacyjnie, dlatego jego stężenie we krwi zmienia się w ciągu doby.

LH w cyklu miesiączkowym: faza folikularna, owulacja, faza lutealna

U kobiet LH odgrywa kluczową rolę w cyklu miesiączkowym. W fazie folikularnej, która zaczyna się pierwszego dnia miesiączki, jego poziom jest niski, a dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych napędza głównie FSH. Dojrzewający pęcherzyk wydziela coraz więcej estradiolu, co w połowie cyklu wywołuje gwałtowny wyrzut LH, tzw. pik LH. Pik powoduje pęknięcie pęcherzyka i uwolnienie komórki jajowej, czyli owulację. W miejscu pękniętego pęcherzyka powstaje ciałko żółte, które pod wpływem LH wydziela progesteron przygotowujący błonę śluzową macicy (endometrium) na zagnieżdżenie zarodka, jeśli dojdzie do zapłodnienia. W fazie lutealnej poziom LH ponownie spada.

LH u mężczyzn i dzieci

U mężczyzn LH działa na komórki Leydiga w jądrach i pobudza je do produkcji testosteronu, niezbędnego m.in. do wytwarzania plemników. Poziom LH u dorosłego mężczyzny jest względnie stały, a z wiekiem może nieznacznie rosnąć. U dzieci stężenie LH jest niskie i zaczyna wzrastać przed okresem dojrzewania — najpierw w nocy, później także w ciągu dnia.

Norma LH — jak czytać wynik

Stężenie LH podaje się w mIU/ml albo w IU/l — to ta sama wartość liczbowa (1 mIU/ml = 1 IU/l). Normy LH zależą od płci, wieku, a u kobiet w wieku rozrodczym także od fazy cyklu, dlatego wynik zawsze trzeba odnieść do dnia cyklu, w którym pobrano krew. Zakresy różnią się też między laboratoriami. Poniższa tabela zestawia wartości referencyjne dwóch laboratoriów, żeby pokazać, jak bardzo mogą się różnić.

Grupa / faza cyklu	Laboratorium A (mIU/ml)	Laboratorium B (mIU/ml)
Kobiety — faza folikularna	2,4–12,6	1,1–11,6
Kobiety — owulacja (pik LH)	14,0–95,6	17–77
Kobiety — faza lutealna	1,0–11,4	0–14,7
Kobiety po menopauzie	7,7–58,5	11,3–39,8
Mężczyźni dorośli	1,7–8,6	1,1–7,0

Inne laboratoria podają dla mężczyzn orientacyjnie ok. 2–9 IU/l. Dzieci mają odrębne normy zależne od wieku i etapu dojrzewania. Pojedynczy wynik poza zakresem nie jest rozpoznaniem — lekarz ocenia LH łącznie z FSH, estradiolem lub testosteronem i objawami.

LH	Wynik towarzyszący	Najczęstsza interpretacja
wysokie	wysokie FSH, niski estradiol (kobieta)	niewydolność jajników, okres okołomenopauzalny lub menopauza
wysokie	niski testosteron (mężczyzna)	hipogonadyzm hipergonadotropowy — pierwotna niewydolność jąder
niskie	niski testosteron (mężczyzna)	hipogonadyzm hipogonadotropowy — zaburzenie osi podwzgórze–przysadka
niskie	wysoki testosteron (mężczyzna)	najczęściej przyjmowanie testosteronu z zewnątrz
niskie	niskie FSH, brak miesiączki (kobieta)	zaburzenie podwzgórza lub przysadki, np. przy stresie, dużym niedoborze masy ciała

Wysoki poziom LH — co oznacza podwyższone LH

Wysokie LH w połowie cyklu jest zjawiskiem prawidłowym — to pik poprzedzający owulację. Podwyższony wynik w innym momencie cyklu najczęściej oznacza, że gonady słabo odpowiadają na pobudzenie i przysadka próbuje je „rozkręcić”. Wysoki poziom LH może wskazywać na:

• menopauzę i okres okołomenopauzalny — po wygaśnięciu czynności jajników LH rośnie fizjologicznie, choć później i mniej niż FSH,
• przedwczesną niewydolność jajników lub pierwotną niewydolność jajników, np. w zespole Turnera,
• zespół policystycznych jajników (PCOS) — LH bywa podwyższone, często wyraźnie wyższe od FSH,
• niewydolność jąder u mężczyzn — po urazie, chemio- lub radioterapii, zapaleniu jąder w przebiegu świnki, w zespole Klinefeltera,
• niewrażliwość tkanek na androgeny — wtedy wysokie jest zarówno LH, jak i testosteron,
• przedwczesne dojrzewanie płciowe u dzieci.

Niski poziom LH — co oznacza obniżone LH

Niski poziom LH zwykle oznacza, że problem leży wyżej niż w gonadach — w podwzgórzu lub przysadce, które wydzielają za mało sygnału. Niedobór LH prawie zawsze idzie w parze z niedoborem FSH. Najczęstsze przyczyny to:

• hipogonadyzm hipogonadotropowy związany ze stresem, intensywnym wysiłkiem fizycznym, niedożywieniem, dużym niedoborem masy ciała, anoreksją lub bulimią,
• gruczolak przysadki i inne uszkodzenia przysadki lub podwzgórza (zabieg operacyjny, uraz głowy, stan zapalny),
• hiperprolaktynemia, czyli nadmiar prolaktyny, która hamuje wydzielanie gonadotropin,
• leki hormonalne — antykoncepcję hormonalną hamującą owulację oraz przyjmowanie testosteronu,
• wrodzone zaburzenia, np. zespół Kallmanna, w którym nie dochodzi do dojrzewania płciowego.

Objawy niedoboru LH wynikają z braku hormonów płciowych: u kobiet są to zaburzenia miesiączkowania lub brak miesiączki i trudności z zajściem w ciążę, u mężczyzn obniżone libido, zaburzenia erekcji i słabsza produkcja plemników, a u dzieci brak lub opóźnienie dojrzewania płciowego.

Badanie LH i FSH — w którym dniu cyklu miesiączkowego i jak się przygotować

Badanie LH zleca się przy ocenie układu rozrodczego i w diagnostyce niepłodności u kobiet i mężczyzn, przy nieregularnych miesiączkach lub ich braku, przy podejrzeniu PCOS, przedwczesnej niewydolności jajników, chorób przysadki, a u dzieci — przy zbyt wczesnym lub opóźnionym dojrzewaniu. Samo LH rzadko wystarcza: u mężczyzn oznacza się je zwykle razem z testosteronem, a u kobiet razem z FSH, prolaktyną, TSH (bo choroby tarczycy też zaburzają cykl) i innymi badaniami z panelu Tarczyca i hormony. Wybór dnia cyklu zależy od celu badania:

• 2.–5. dzień cyklu (wczesna faza folikularna) — standardowa ocena gospodarki hormonalnej, zwykle razem z badaniem FSH,
• 12.–14. dzień cyklu (przy cyklu 28-dniowym) — monitorowanie owulacji,
• ok. 21. dzień cyklu — ocena fazy lutealnej.

U mężczyzn badanie można wykonać w dowolnym dniu. Krew pobiera się z żyły łokciowej, najlepiej rano i o podobnej porze przy kolejnych oznaczeniach, bo LH podlega wahaniom dobowym. Bycie na czczo nie jest bezwzględnie wymagane, ale część laboratoriów je zaleca. Dzień wcześniej warto unikać intensywnego wysiłku, a o przyjmowanych lekach — zwłaszcza hormonalnych — poinformować lekarza.

Najczęstsze pytania

Ile powinno wynosić LH?

To zależy od płci i dnia cyklu. U kobiet w fazie folikularnej LH wynosi orientacyjnie ok. 1–12 mIU/ml, w czasie owulacji kilkadziesiąt mIU/ml, a u mężczyzn ok. 1–9 mIU/ml. Wiążący jest zakres podany na wyniku.

Ile powinien wynosić stosunek LH do FSH?

W fazie folikularnej u zdrowej kobiety stosunek LH do FSH jest zbliżony do 1. W PCOS stężenie LH bywa dwu- lub trzykrotnie wyższe niż stężenie FSH, ale podwyższony stosunek nie jest kryterium rozpoznania — PCOS rozpoznaje się na podstawie zaburzeń cyklu, objawów nadmiaru androgenów i obrazu jajników w USG lub stężenia AMH.

Jaki poziom LH wskazuje na owulację i dni płodne?

Na owulację wskazuje gwałtowny wzrost LH w połowie cyklu — w zakresach laboratoryjnych dla pików wynosi od kilkunastu do ponad 90 mIU/ml. Owulacja następuje zwykle w ciągu mniej więcej doby od szczytu, dlatego dni płodne przypadają na okres tuż przed pikiem LH i krótko po nim.

Czym różni się badanie krwi od testu owulacyjnego?

Domowy test owulacyjny, z którego korzysta wiele osób starających się o dziecko, wykrywa wzrost LH w moczu i daje wynik orientacyjny: dodatni lub ujemny. Badanie krwi mierzy dokładne stężenie hormonu, co jest potrzebne, gdy pojawiają się problemy z płodnością, zaburzenia miesiączkowania lub podejrzenie chorób przysadki.

Jaki wynik LH świadczy o menopauzie?

Nie ma jednego progu. Po menopauzie LH jest wyższe niż w okresie rozrodczym, ale rośnie później i mniej niż FSH. U kobiet po 45. roku życia menopauzę rozpoznaje się na podstawie objawów i braku miesiączki; badania hormonów są potrzebne głównie przy podejrzeniu przedwczesnej menopauzy.

Jak podnieść lub obniżyć poziom LH?

Leczy się przyczynę, a nie sam wynik. Przy niskim LH związanym ze stresem lub niedowagą poprawa następuje często po redukcji stresu i przyroście masy ciała. Przy chorobach przysadki, PCOS czy niewydolności gonad leczenie dobiera lekarz, uwzględniając wiek i plany prokreacyjne.

Czy na badanie LH trzeba być na czczo?

Nie jest to bezwzględnie wymagane, ale część laboratoriów zaleca pobranie rano, na czczo. Ważniejsze niż posiłek są pora dnia i dzień cyklu, które trzeba zachować przy kolejnych badaniach.

Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Wynik badania powinien zostać zinterpretowany przez lekarza w kontekście całego obrazu klinicznego.

Opracowanie: redakcja Badania Krwi. Ostatnia aktualizacja: 3 października 2026. Treść powstała na podstawie zakresów referencyjnych podawanych przez laboratoria diagnostyczne i ogólnodostępnych wytycznych klinicznych.