Markery nowotworowe
Białka, których poziom bywa podwyższony przy niektórych nowotworach — ale też przy wielu schorzeniach niezwiązanych z rakiem. To badania pomocnicze: służą głównie do monitorowania przebiegu choroby i odpowiedzi na leczenie, a nie do samodzielnego przesiewu czy rozpoznawania nowotworu. Interpretacja zawsze wymaga kontekstu klinicznego, obrazowania i konsultacji lekarskiej.
Co obejmuje markery nowotworowe
Kliknij badanie, aby zobaczyć zakres referencyjny, jednostki i krótkie wyjaśnienie, co dany parametr mówi o organizmie — i czego jego wynik sam w sobie nie przesądza.
Białko wytwarzane przez prostatę. Rośnie w raku prostaty, ale częściej w łagodnym przeroście, zapaleniu, po ejakulacji czy jeździe na rowerze — samo podwyższenie niczego nie przesądza. Norma zależy od wieku.
Pełny opis badania →Marker kojarzony głównie z rakiem jajnika, ale podwyższony też przy endometriozie, mięśniakach, torbielach, chorobach wątroby, miesiączce czy ciąży. Służy do monitorowania leczenia, nie jako badanie przesiewowe; prawidłowy wynik nie wyklucza raka.
Pełny opis badania →Marker używany głównie do monitorowania leczenia raka trzustki i dróg żółciowych, nie do wykrywania raka u zdrowych. Rośnie też przy kamicy żółciowej, cholestazie, zapaleniu trzustki i chorobach wątroby; u części osób jest genetycznie niewykrywalny.
Pełny opis badania →Marker nowotworowy używany głównie do monitorowania leczenia raka jelita grubego i wykrywania nawrotu. Nie służy do badań przesiewowych: rośnie też u palaczy, w chorobach wątroby i przewlekłych stanach zapalnych jelit.
Pełny opis badania →Marker raka wątrobowokomórkowego i nowotworów zarodkowych jądra (nienasieniaków) oraz jajnika; rośnie też w marskości i zapaleniu wątroby. W ciąży fizjologicznie bardzo wysoki — oznacza się go wtedy w badaniach prenatalnych, nie onkologicznych.
Pełny opis badania →Marker związany z rakiem piersi, oznaczany głównie do monitorowania leczenia i wykrywania nawrotu u osób z rozpoznaną chorobą. Nie służy do badań przesiewowych; wzrost bywa też skutkiem chorób wątroby.
Pełny opis badania →Glikoproteina służąca głównie do monitorowania leczenia raka żołądka, pomocniczo śluzowych guzów jajnika. Nieznacznie rośnie też w chorobach zapalnych jelit, wątroby, płuc i w ciąży — samo podwyższenie niczego nie przesądza.
Pełny opis badania →Marker raka jajnika, oznaczany zwykle z CA 125 w teście ROMA. Rzadziej niż CA 125 rośnie w endometriozie, ale podnoszą go choroby nerek, palenie i wiek. Norma zależy od metody i menopauzy.
Pełny opis badania →Enzym komórek nerwowych i neuroendokrynnych; oznaczany głównie w drobnokomórkowym raku płuca i nerwiaku zarodkowym. Nieznacznie rośnie też w chorobach płuc i wątroby, po urazie głowy, w sepsie i po hemolizie próbki.
Pełny opis badania →Białko komórek neuroendokrynnych; marker guzów takich jak rakowiak czy guz chromochłonny. Często podnoszą je leki na nadkwasotę, niewydolność nerek i choroby wątroby, a mały guz może dać wynik w normie. Norma zależy od metody.
Pełny opis badania →Fragment cytokeratyny 19 uwalniany z komórek nabłonka. Służy głównie do oceny rokowania i monitorowania leczenia niedrobnokomórkowego raka płuca; niewielki wzrost zdarza się w chorobach nerek, wątroby i płuc.
Pełny opis badania →Marker raków płaskonabłonkowych — szyjki macicy, płuca, przełyku, głowy i szyi — używany głównie do kontroli leczenia i wykrywania nawrotu. Podnoszą go też choroby nerek, płuc, wątroby i skóry, zwłaszcza łuszczyca.
Pełny opis badania →Część PSA niezwiązana z białkami. Sama w ng/ml mówi niewiele — liczy się jej odsetek w PSA całkowitym. Powyżej 20–25% przemawia raczej za łagodnym przerostem, poniżej 10% za większym ryzykiem raka.
| Parametr | Zakres | Jednostka |
|---|---|---|
| Większe ryzyko raka (Diagnostyka) | < 10 | % |
| Raczej łagodny przerost (Diagnostyka) | > 20 | % |
| Wynik niepodejrzany (Manski, Urology Textbook) | > 20–25 | % |
Wynik liczony z CA 125, HE4 i statusu menopauzalnego. Ocenia, czy wykryty guz jajnika może być nabłonkowym rakiem — wysoki wynik to sygnał do pilnej diagnostyki, nie rozpoznanie. Progi zależą od analizatora.
Pełny opis badania →Jak czytać pasek zakresu
Wartości liczbowe pokazane przy każdym badaniu to przykładowe wyniki, umieszczone na pasku wyłącznie, by pokazać jak odczytać strefę. W tym panelu strefa „powyżej normy” nie oznacza automatycznie choroby nowotworowej — każdy z tych markerów ma liczne przyczyny niezwiązane z rakiem, opisane przy poszczególnych badaniach.